Datganodd Llywodraeth Cymru ei bod hi’n argyfwng ar yr hinsawdd yng Nghymru yn 2019 ac yn flaenorol mae wedi pennu ‘uchelgais cyfunol’ ar gyfer sector cyhoeddus sero net erbyn 2030.

Fe wnaethom adrodd ar gynnydd tuag at yr uchelgais cyfunol ddiwethaf yn 2022. Ers hynny, rydym wedi canfod y canlynol:

• Mae datgarboneiddio bellach yn flaenoriaeth is i gyrff cyhoeddus, yn rhannol oherwydd pwysau ariannol. Nid yw wedi cael ei wreiddio’n llawn mewn prosesau penderfynu o ddydd i ddydd, ac nid yw cyrff cyhoeddus yn gwneud digon i weithio gyda’i gilydd ar hynny.
• Mae’r uchelgais cyfunol wedi bod yn ysgogiad i weithredu ond mae wedi’i ddiffinio’n wael ac wedi cael ei feirniadu am fod yn ‘anghyraeddadwy’. Mae ar gyrff cyhoeddus eisiau mwy o help i drosi strategaeth yn gamau gweithredu, ac nid yw Llywodraeth Cymru’n gwirio a ydynt yn cyrraedd y cerrig milltir datganedig.
• Mae rhagor o gyrff cyhoeddus bellach yn rhan o system Llywodraeth Cymru ar gyfer adrodd ar allyriadau carbon ac mae rhai bylchau mewn data wedi cael eu llenwi. Mae’r allyriadau yr adroddir arnynt wedi cynyddu ond nid yw data am dueddiadau’n adrodd y stori lawn gan bod y gwelliannau hyn o ran y cyrff sy’n adrodd a’r hyn yr adroddir arno wedi chwarae rhan. Ac fe geir rai pryderon ynghylch ansawdd data, yn enwedig mewn perthynas ag allyriadau cadwyni cyflenwi.
• Cyfyngedig yw’r cynnydd a wnaed ar y cyfan gan gyrff cyhoeddus i ddeall faint fydd datgarboneiddio’n ei gostio yn y tymor agos neu hwy. A lle mae cyrff cyhoeddus wedi amcangyfrif y gost dros y tymor hwy, roedd rhai’n dweud ei bod yn anfforddiadwy. Fe amcangyfrifwyd y byddai’n costio o leiaf £2.3 biliwn i ddatgarboneiddio adeiladau cynghorau Cymru yn unig.
• Mae cyrff cyhoeddus wedi adnabod bylchau mewn sgiliau datgarboneiddio ond nid oes ganddynt ddealltwriaeth lawn am eu hanghenion ac maent yn dibynnu ar gymorth allanol.

Mae ein hargymhellion yn canolbwyntio ar Lywodraeth Cymru yn ei rôl arwain. Maent yn ymdrin ag eglurhau ac ategu’r cyfeiriad strategol, gwella’r modd yr adroddir ar allyriadau carbon, a chymorth ar gyfer cynllunio ariannol gwell. Rydym hefyd wedi argymell bod cyrff cyhoeddus yn defnyddio’r rhestr wirio yn ein hadroddiad i fyfyrio ynghylch eu dull eu hunain.