Mae nifer o wendidau sylfaenol yn nhrefniadau llywodraethu Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg ar gyfer sicrhau diogelwch cleifion ac ansawdd gofal, yn ôl adolygiad ar y cyd gan Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru (AGIC) a Swyddfa Archwilio Cymru. 

Mae'n mynegi pryder bod y gwendidau yn cael effaith andwyol ar allu'r Bwrdd Iechyd i nodi problemau o ran ansawdd gofal a diogelwch cleifion ac ymateb iddynt.

Yn dilyn pryderon ynghylch gwasanaethau mamolaeth y Bwrdd Iechyd, a gafodd gyhoeddusrwydd eang, aeth yr adolygiad ar y cyd ati i ystyried dull cyffredinol y sefydliad o lywodraethu ansawdd. Er gwaethaf y ffocws cryf ar gydbwysedd ariannol a chyrraedd targedau allweddol, nododd nad oes cymaint o sylw wedi cael ei roi i ansawdd a diogelwch cyffredinol ei wasanaethau.

Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at yr angen am arweinyddiaeth gryfach ac ehangach mewn perthynas ag ansawdd a diogelwch cleifion ac yn cyfeirio at ddiwylliant o ofn a bwrw bai yn rhai rhannau o'r sefydliad sy'n atal aelodau o'r staff rhag lleisio barn a chodi pryderon. Mae hyn yn destun pryder.

Mae angen atgyfnerthu'r trefniadau ar gyfer goruchwylio ansawdd a diogelwch gwasanaethau ar lefel cyfarwyddiaethau a sicrhau eu bod yn fwy cydnaws â rolau a chyfrifoldebau wedi'u diffinio'n gliriach a gwell prosesau busnes. Yn hanfodol, mae angen newid dull gweithredu'r sefydliad er mwyn galluogi cyfarwyddiaethau i gymryd mwy o berchenogaeth dros ymateb i bryderon a chwynion.

Yn ehangach, nododd yr adolygwyr fylchau mewn trefniadau llywodraethu allweddol o ran rheoli a nodi risg, a darparu gwybodaeth i gefnogi gwaith craffu effeithiol gan y bwrdd a'i bwyllgorau. Tynnwyd sylw hefyd at yr angen i wella'r ffordd y caiff digwyddiadau eu dosbarthu a'r drefn ar gyfer rhoi gwybod amdanynt.

Er bod yr adolygiad yn tynnu sylw at nifer sylweddol o bryderon, mae'n nodi bod y Bwrdd Iechyd wedi dechrau cymryd camau i fynd i'r afael â'r pryderon hyn. Mae'n tynnu sylw hefyd at yr effaith y mae'r arweinwyr newydd yn dechrau ei chael wrth fynd i'r afael â chyfres sylweddol o heriau.

Mae'r adroddiad yn gwneud 14 o argymhellion penodol i'r Bwrdd Iechyd, gan gynnwys:

• Nodi blaenoriaethau sefydliadol clir ar gyfer ansawdd gwasanaethau, a'u hadlewyrchu mewn Strategaeth Ansawdd wedi'i diweddaru;
• Atgyfnerthu'r broses o nodi a rheoli risg ym mhob rhan o'i wasanaethau;
• Egluro rolau ac atgyfnerthu arweinyddiaeth mewn perthynas ag ansawdd a diogelwch, yn enwedig mewn perthynas â rolau'r Cyfarwyddwr Meddygol a'r Cyfarwyddwr Clinigol;
• Nifer o gamau gweithredu er mwyn helpu i atgyfnerthu'r trefniadau ar gyfer craffu ar ansawdd a diogelwch a'u goruchwylio yn y sefydliad;
• Ymgysylltu â'r staff er mwyn helpu i roi fframwaith Gwerthoedd ac Ymddygiad newydd ar waith, ac er mwyn cymryd camau gweithredu ehangach i ddangos dull gweithredu cryfach mewn perthynas â dysgu sefydliadol.

Meddai Dr Kate Chamberlain, Prif Weithredwr Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru:

"Mae canfyddiadau ein hadolygiad ar y cyd yn peri pryder. Er bod y Bwrdd Iechyd wedi parhau i ganolbwyntio ar ei gyllid a thargedau perfformiad eraill, a hynny'n briodol, nid yw wedi rhoi sylw dyledus i ansawdd y gwasanaethau a ddarperir ganddo. Mae angen gweithredu ar frys er mwyn unioni'r sefyllfa a helpu staff rheng flaen i ddarparu gofal sy'n ddiogel ac o ansawdd uchel".

Meddai Adrian Crompton, Archwilydd Cyffredinol Cymru:

"Mae her sylweddol yn wynebu'r Bwrdd Iechyd. Mae agweddau sylfaenol ar y trefniadau llywodraethu ansawdd wedi mynd ar eu gwaethaf ac mae angen cymryd camau brys yn awr i ailadeiladu'r systemau mewnol hynny ac ailfeithrin hyder o'r tu allan yn y Bwrdd Iechyd. Mae'r arweinwyr newydd, y mae ganddynt syniad clir o'r newidiadau sydd eu hangen, yn cynnig rhywfaint o obaith ond bydd angen iddynt gymryd camau cadarn a chyflym er mwyn rhoi'r newidiadau niferus sydd eu hangen ar waith".

Mae Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru yn cydnabod agwedd agored a thryloyw y Bwrdd Iechyd wrth gefnogi'r adolygiad ar y cyd ac yn annog cyrff eraill y GIG i roi ystyriaeth ofalus i'w ganfyddiadau wrth adolygu eu systemau llywodraethu ansawdd eu hunain.

DIWEDD

Nodiadau i Olygyddion

• Cynhaliodd Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru yr adolygiad hwn o ganlyniad i bryderon a nodwyd mewn cyfres o adroddiadau blaenorol, ac ni chafodd ei gomisiynu gan Lywodraeth Cymru.
• Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol annibynnol y sector cyhoeddus datganoledig yng Nghymru. Mae’n gyfrifol am fynd ati’n flynyddol i archwilio’r mwyafrif o’r arian cyhoeddus a gaiff ei wario yng Nghymru, gan gynnwys y £15 biliwn o arian y pleidleisir arno’n flynyddol gan y Cynulliad Cenedlaethol. Caiff elfennau o’r cyllid hwn eu trosglwyddo gan Lywodraeth Cymru i’r GIG yng Nghymru (dros £7 biliwn) ac i lywodraeth leol (dros £4 biliwn).
• Mae annibyniaeth archwilio’r Archwilydd Cyffredinol o’r pwys mwyaf. Fe’i penodir gan y Frenhines, ac nid yw ei waith archwilio’n cael ei gyfarwyddo na’i reoli gan y Cynulliad Cenedlaethol na’r Llywodraeth. 
• Corff corfforaethol sy’n cynnwys Bwrdd statudol ac iddo naw aelod yw Swyddfa Archwilio Cymru sy’n cyflogi staff ac yn darparu adnoddau eraill ar gyfer yr Archwilydd Cyffredinol, sydd hefyd yn gweithredu fel Prif Weithredwr a Swyddog Cyfrifyddu’r Bwrdd. Mae’r Bwrdd yn monitro ac yn cynghori’r Archwilydd Cyffredinol, o ran arfer ei swyddogaethau.
• Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yw'r arolygiaeth a'r rheoleiddiwr annibynnol ar gyfer gofal iechyd yng Nghymru. Rydym yn rheoleiddio ac yn arolygu gwasanaethau GIG a darparwyr gofal iechyd annibynnol yng Nghymru yn erbyn amrywiaeth o safonau, polisïau, canllawiau a rheoliadau i amlygu meysydd sydd angen eu gwella.