Adrian Crompton, Archwilydd Cyffredinol Cymru

Rydym yn falch o gyflwyno ein Hadroddiad Blynyddol a Chyfrifon ar gyfer 2025-26

Ochr yn ochr â’n datganiadau ariannol ac atebolrwydd, mae’r Adroddiad Blynyddol a’r Cyfrifon hwn yn rhoi crynodeb o’r cynnydd a wnaed gennym wrth gyflawni’r rhaglenni gwaith archwilio a nodwyd yn ein Cynllun Blynyddol ar gyfer 2025-26.

Yn ystod y cyfnod adrodd, gwnaethom gyflwyno rhaglen gynhwysfawr ac effeithiol o waith archwilio. Mae’n bleser gennyf gyflwyno detholiad o astudiaethau achos yn yr adroddiad hwn i roi blas ar y gwaith a wnaed gennym eleni a’r effaith y mae’r gwaith hwnnw wedi’i chael.

Cyflwynwyd bron pob un o’n barn archwilio cyfrifon erbyn y dyddiad cau statudol neu’r dyddiad cau y cytunwyd arno, lle cyflwynodd cyrff archwiliedig gyfrifon drafft o ansawdd da ac ymatebodd yn amserol i ymholiadau archwilio.

Fodd bynnag, dim ond hanner yr holl gyrff llywodraeth leol a gyflawnodd y dyddiad cau statudol ar gyfer paratoi eu cyfrifon ar gyfer 2024-25; dirywiad o'i gymharu â'r flwyddyn flaenorol a'r flwyddyn cyn hynny. O ganlyniad, ysgrifennais yn ddiweddar at bob corff yn rhybuddio bod oedi cynyddol wrth baratoi cyfrifon statudol yn peri risg wirioneddol i dryloywder ariannol a llywodraethu da ar draws y sector. Byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda chyrff llywodraeth leol, rhwydweithiau proffesiynol a Llywodraeth Cymru yn 2026-27 i gefnogi gwelliant, rhannu arfer da a helpu i ailadeiladu proses gyfrifon amserol.

Ochr yn ochr â'n gwaith cyfrifon, gwnaethom gyflwyno 16 o allbynnau adroddiadau cenedlaethol o'n rhaglen astudiaethau, a chwaraeodd ran allweddol wrth gefnogi gwaith pwyllgorau'r Senedd. Gwnaethom hefyd gynnydd sylweddol tuag at ddileu'r ôl-groniad ar ôl y pandemig o ran cyflawni archwiliadau perfformiad lleol, gan barhau i lunio ein gwaith i fynd i'r afael â'r heriau esblygol y mae cyrff archwiliedig yn eu hwynebu.

Yn 2025-26, roeddem yn arbennig o falch o gyflawni'r set gryfaf o sgoriau ansawdd archwilio yn ein deng mlynedd o weithio gydag Adran Sicrhau Ansawdd
Sefydliad y Cyfrifwyr Siartredig yng Nghymru a Lloegr.

Gwnaethom hefyd gymryd camau sylweddol dros y flwyddyn ddiwethaf i wella sut mae adroddiadau Archwilio Cymru yn cael eu hysgrifennu. Gwnaethom ddatblygu a chyflwyno safonau ysgrifennu mwy cadarn i gryfhau eglurder, hygyrchedd ac effaith ein hallbynnau. Tua diwedd y flwyddyn, gwnaethom lansio adran newydd ategol o'n gwefan, o'r enw Mewnwelediadau, lle rydym yn egluro canfyddiadau allweddol archwilio mewn iaith glir, yn darparu delweddiadau data ac yn cynnig pecynnau cymorth a chanllawiau i gefnogi gwneud penderfyniadau gwell.

Ar ddechrau 2026, comisiynwyd contractwr allanol i gynnal arolwg annibynnol o'n rhanddeiliaid allweddol i gasglu eu barn ar werth ac effaith ein gwaith archwilio. Roedd yr ymarfer yn cwmpasu rolau allweddol gan gynnwys Prif Weithredwyr, Arweinwyr Cynghorau, Cadeiryddion Byrddau, Cyfarwyddwyr Cyllid, Cadeiryddion Pwyllgorau Archwilio a'r prif gysylltiadau archwilio perfformiad ym mhob prif gorff archwiliedig. Roeddem yn ddiolchgar o gael adborth adeiladol, addysgiadol a chadarnhaol yn bennaf gan 112 o unigolion ar draws 65 o gyrff archwiliedig gwahanol, gyda chynrychiolaeth dda ar draws pob sector.

Gwelodd y flwyddyn hon gynnydd mawr hefyd mewn gohebiaeth newydd ac achosion chwythu'r chwiban allanol o'i gymharu â 2024-25. Dyma lwybrau y gall aelodau’r cyhoedd ac eraill godi pryderon posibl ynghylch defnyddio arian cyhoeddus gyda ni er mwyn llywio ein gwaith archwilio. Ymddengys bod y cynnydd hwn yn cydberthyn â chanlyniadau arolwg diweddar Omnibws Cymru, a ddangosodd fod ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o Archwilio Cymru ymhlith y cyhoedd yn gyffredinol yn ymddangos i fod yn cynyddu.

Yr Adroddiad Blynyddol hwn yw'r olaf yn fy nghyfnod fel Archwilydd Cyffredinol. Bu’n fraint fawr ers 2018 gwasanaethu fel Archwilydd Cyffredinol Cymru. Drwy gyfres o bodlediadau a llythyr diweddar i’r Senedd, rwyf wedi rhoi fy safbwynt diwedd tymor ar yr heriau a'r cyfleoedd parhaus ar gyfer gwella gwasanaethau cyhoeddus.

Byddai ymgymryd â rôl Archwilydd Cyffredinol yn amhosibl heb gymorth a chefnogaeth llawer o bobl. Mae sector cyhoeddus Cymru wedi'i fendithio â llawer o weision cyhoeddus rhyfeddol y bu'n fraint i mi weithio gyda nhw. I Fwrdd Swyddfa Archwilio Cymru, dan arweinyddiaeth Dr Ian Rees, rwy'n ddiolchgar iawn am eu her, eu cyngor a'u cefnogaeth dros yr wyth mlynedd diwethaf. Ac yn anad dim, hoffwn ddiolch i staff Archwilio Cymru. Mae unrhyw Archwilydd Cyffredinol, ac yn sicr yr un hwn, yn dibynnu ar eu proffesiynoldeb, eu hymroddiad a'u hiwmor da. Rydw i yn eu dyled.

Rwy’n dymuno’n dda i Catherine Mealing-Jones yn ei rôl fel yr Archwilydd Cyffredinol nesaf. Rwy'n siŵr, o dan ei harweinyddiaeth a chyda chefnogaeth barhaus y Bwrdd, y bydd Archwilio Cymru yn parhau i fynd o nerth i nerth.