Mae cynghorau yn buddsoddi yn eu cynlluniau cyfalaf i’w galluogi i ddarparu eu gwasanaethau o ddydd i ddydd. O ganlyniad, mae cynlluniau cyfalaf cynghorau yn cwmpasu ystod eang o brosiectau, gan gynnwys adeiladu ysgolion, gwella llyfrgelloedd, a phrynu offer a ddefnyddir i ddarparu gofal cymdeithasol. Yn 2023-24, gwariodd cynghorau bron i £2 biliwn ar brosiectau cyfalaf. Mae ein hadroddiad yn edrych ar ba mor dda y mae cynghorau yn cynllunio eu gwariant cyfalaf. 

Mae hyn yn cynnwys faint o wybodaeth sy’n cael ei defnyddio i lunio eu cynlluniau ac a ydynt yn nodi eu canlyniadau arfaethedig yn glir. Mae ein hadroddiad hefyd yn archwilio a yw cynghorau yn ystyried cyflwr presennol asedau a’r adnoddau sydd ar gael i’w cyflawni. Edrychwyd hefyd ar ba mor dda y mae cynghorwyr yn cael eu diweddaru ynghylch cyflawni cynlluniau cyfalaf a chanlyniadau gwariant cyfalaf i helpu i sicrhau bod cynghorau’n cyflawni gwerth am arian.

Er bod cynghorau yn cyflawni nifer sylweddol o brosiectau, gwelsom nad yw bob amser yn glir sut mae cynlluniau cyfalaf yn helpu cynghorau i gyflawni eu blaenoriaethau. Mae hyn yn golygu ei bod yn anodd i gynghorau wybod a ydynt yn cyflawni gwerth am arian. Mae bod yn glir ynghylch nodau prosiect, ei gostau, a’i fanteision yn helpu i sicrhau gwerth am arian. 

Rydym hefyd wedi tynnu sylw at y ffaith bod angen i gynghorau wella’r wybodaeth sydd ganddynt am gyflwr yr asedau a chynnwys hyn yn eu cynllun cyfalaf. Os na wneir hyn, mae risg na fydd cynghorau yn ymwybodol o gostau cynnal asedau ar gyfer y dyfodol a maint unrhyw fylchau ariannu.

Rydym yn argymell bod cynghorau yn adolygu eu trefniadau cynllunio cyfalaf gan ddefnyddio ein rhestr wirio, sy’n nodi agweddau allweddol ar gynllunio cyfalaf yn effeithiol. Mae ein hadroddiad hefyd yn argymell bod cynghorau yn cefnogi cynghorwyr drwy ddarparu hyfforddiant sy’n canolbwyntio ar gynllunio cyfalaf, sicrhau bod gwybodaeth am gyflwr asedau yn gyfredol, ac asesu effeithiolrwydd prosiectau cyfalaf yn rheolaidd.