Roedd y broses a arweiniodd at daliad ymadael i Brif Weithredwr Cyngor Sir Penfro’n cynrychioli methiant difrifol mewn trefniadau llywodraethu

Roedd y broses a arweiniodd at daliad ymadael i Brif Weithredwr Cyngor Sir Penfro’n cynrychioli methiant difrifol mewn trefniadau llywodraethu
13 Ionawr 2022
Image of a newspaper with the words report

Mae’r Cyngor wedi gweithredu i wella’i drefniadau llywodraethu a’i brosesau penderfynu er bod angen llawer o waith o hyd

Roedd materion a ganfuwyd yn adroddiad Archwilydd Cyffredinol Cymru er budd y cyhoedd yn cynnwys methiant i fynd i’r afael ag anawsterau mewn perthnasoedd rhwng aelodau a swyddogion a datrys yr anawsterau hynny, diystyru cyngor cyfreithiol allanol, methiant i gydymffurfio â gofynion cyfreithiol a phrosesau penderfynu gwael ac anhryloyw.

Ar 2 Medi 2020, cyhoeddodd Cyngor Sir Penfro y byddai ei Brif Weithredwr yn gadael ei gyflogaeth trwy gytundeb. O dan delerau Cytundeb Setlo, cafodd y Prif Weithredwr daliad terfynu o £95,000 a daeth ei gyflogaeth i ben ar 30 Tachwedd 2020. Cynhaliodd yr Archwilydd Cyffredinol archwiliad o’r amgylchiadau a arweiniodd at ymadawiad y Prif Weithredwr a’r broses benderfynu a arweiniodd at roi’r taliad terfynu gan y Cyngor.

Canfu’r adroddiad fod y Cyngor wedi methu â chofnodi’n iawn beth oedd y rheswm dros ymadawiad y Prif Weithredwr a pham fod y Prif Weithredwr yn mynd i gael taliad terfynu. Fe wnaeth y broses benderfynu a ddilynwyd gan y Cyngor, ynghyd â methu â chydymffurfio â deddfwriaeth na’i gyfansoddiad, arwain at daliad sy’n debygol o fod yn erbyn y gyfraith.

Canfuwyd diffygion sylweddol a niferus o ran llywodraethu yn y ffordd yr ymdriniodd y Cyngor â’r taliad terfynu i’r Prif Weithredwr blaenorol. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • Methiant i fynd i’r afael ag anawsterau mewn perthnasoedd rhwng aelodau a swyddogion a datrys yr anawsterau hynny
  • Diffyg eglurder ynghylch priod rolau a chyfrifoldebau
  • Swyddogion yn methu â chyflawni eu dyletswyddau proffesiynol yn iawn
  • Diystyru cyngor cyfreithiol allanol
  • Methiant i ddilyn polisïau a gweithdrefnau mewnol
  • Prosesau penderfynu gwael ac anhryloyw
  • Methiant i ddogfennu’r rhesymau dros benderfyniadau ac adrodd arnynt
  • Aelodau’r Cyngor yn peidio â chael y cyfle i adolygu’r cynnig a chraffu arno
  • Methiant i gydymffurfio â gofynion deddfwriaethol

Er bod canfyddiadau’r adroddiad yn seiliedig ar faterion sy’n ymwneud ag ymadawiad y Prif Weithredwr ac ar y rheiny yn unig, mae angen i’r Cyngor weithredu ar frys i ddarparu hyder i’r cyhoedd bod ei drefniadau llywodraethu’n ddigon cadarn i atal methiannau tebyg rhag digwydd yn y dyfodol. Mae’r adroddiad yn gwneud nifer o argymhellion sy’n ymwneud ag agweddau ar lywodraethu y mae angen i’r Cyngor fynd i’r afael â hwy, gan gynnwys argymhellion ynghylch rolau a chyfrifoldebau, perthnasoedd rhwng aelodau a swyddogion, prosesau penderfynu, taliadau terfynu, datganiad ar bolisi tâl y Cyngor, caffael, defnyddio ymgynghorwyr allanol, Cyfansoddiad y Cyngor a’r angen i sicrhau yr ymlynir wrth Egwyddorion Nolan ar gyfer Bywyd Cyhoeddus.

Mae angen gwelliant pellach o hyd; fodd bynnag, mae’r adroddiad yn cydnabod bod uwch swyddogion yng Nghyngor Sir Penfro wedi cydnabod difrifoldeb canfyddiadau’r adroddiad ac wedi sefydlu cynllun gwella parhaus, yn ogystal â gweithredu i wella’i drefniadau llywodraethu a’i brosesau penderfynu.

Gall methu â sefydlu trefniadau llywodraethu effeithiol a/neu gydymffurfio â’r trefniadau a sefydlwyd gael canlyniadau difrifol a thanseilio ymddiriedaeth y cyhoedd mewn sefydliad. Mae gan Gyngor Sir Penfro waith i’w wneud i sicrhau bod ei drefniadau llywodraethu’n ddigon cadarn, ac adennill ymddiriedaeth y cyhoedd. Fodd bynnag, mae’r camau y mae’r Cyngor wedi’u cymryd ers hynny i wella’i drefniadau llywodraethu a’i brosesau penderfynu, a’r arweinyddiaeth a ddarparwyd eisoes gan ei Brif Weithredwr newydd, yn rhoi hyder i mi y bydd y Cyngor yn gweithredu ar yr argymhellion yn fy adroddiad.

Gobeithio y bydd sefydliadau cyhoeddus eraill yn cymryd sylw o’r adroddiad ac yn ystyried a yw’n cynnwys gwersi y gallant hwythau ddysgu ohonynt.

Archwilydd Cyffredinol, Adrian Crompton
Diffygion yn Nhrefniadau Llywodraethu a Phrosesau Penderfynu Cyngor Sir Penfro Mewn Perthynas ag Ymadawiad ei Brif Weithredwr blaenorol gyda Thaliad Terfynu