Rhaid i Lywodraeth Cymru ei sicrhau ei hun fod y diwygiadau polisi arfaethedig yn ymdrin â’r materion hyn ac yn cyflawni’r nod o osod ansawdd a chanlyniadau wrth galon y broses gomisiynu.

Ar draws Cymru, mae costau comisiynu cartrefi gofal ar gyfer pobl hŷn yn rhedeg i rai cannoedd o filiynau o bunnau bob blwyddyn ac mae’n effeithio ar filoedd lawer o bobl.

Ar ôl cwblhau adolygiad yn ddiweddar o gomisiynu lleoliadau mewn cartrefi gofal ar gyfer pobl hŷn yng Ngogledd Cymru, mae’r adroddiad hwn yn dwyn ynghyd faterion o bwys cenedlaethol ehangach ac yn gwneud argymhellion i Lywodraeth Cymru eu hystyried wrth iddi gymryd camau mewn ymateb i’w Phapur Gwyn ar Ailgydbwyso Gofal a Chymorth [agorir mewn ffenestr newydd].

Rydym yn tynnu sylw at yr heriau y dylid eu hystyried fel rhan o’r gwaith cynlluniedig i ddiwygio polisi er mwyn sicrhau newid ystyrlon a gwell canlyniadau i bobl ledled Cymru.

Rhai ffeithiau allweddol ynglŷn â chomisiynu cartrefi gofal:

• Mae 677 o gartrefi gofal yng Nghymru; mae 263 o’r rhain yn darparu gofal nyrsio.

• Mae 96 o’r rhain yn gartrefi gofal sy’n cael eu rhedeg gan awdurdodau lleol.

• Roedd 16,144 o bobl dros 65 yn derbyn gwasanaethau cartref gofal i oedolion gan awdurdodau lleol yn 2018-19.

• Yn 2019-20, gwariodd awdurdodau lleol £297 miliwn ar leoliadau nyrsio a phreswyl i bobl dros 65 yng Nghymru.

Drwy ein hadroddiad rhanbarthol a’n dadansoddiad Cymru gyfan, canfuom:

• Fod mynediad i gartref gofal i bobl hŷn yn gymhleth ac yn llwybr anodd ei ddilyn.

• Gall dulliau’r sector cyhoeddus o gyllido agweddau gwahanol ar ofal greu rhaniadau ymhlith partneriaid.

• Tameidiog yw’r wybodaeth am berfformiad mewn perthynas â chomisiynu iechyd a gofal cymdeithasol ac nid yw’n dangos yn glir a yw nodau polisi yn cael eu cyrraedd ac amcanion llesiant yn cael eu cyflawni ac nid oes tystiolaeth fod newid yn y canlyniadau i ddefnyddwyr gwasanaeth.

• Mae’r cydymffurfio technegol gofynnol â gofynion y gronfa gyfun yn methu â chynhyrchu unrhyw fudd pendant.

• Mae Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn aeddfedu o ran y ffordd y cânt eu llywodraethu a’r ffordd y maent yn gweithredu ond mae’r strwythurau yn fawr ac yn gymhleth ac mae angen eu gwneud yn fwy atebol.

• Mae amrywiaeth anesboniadwy mewn gwariant ar ofal preswyl a chostau gofal iechyd parhaus, sy’n awgrymu bod polisi’n cael ei gynhwyso’n annheg ar draws Cymru.

• Mae’r cap ar gyfraniadau defnyddwyr gwasanaeth yn wahanol ar gyfer lleoliadau cartref gofal o gymharu â’r bobl sy’n cael cymorth yn y gymuned, sy’n creu cymhelliant croes posibl i gomisiynwyr gofal.   

Rydym yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn ystyried ein canfyddiadau drwy ein gwaith yng Ngogledd Cymru, ac y dylai wneud y canlynol yn arbennig:

1. lleihau cymhlethdod cyfrifoldebau cyllido ar draws partneriaid,

2. disgrifio a chyfleu’n glir sut y mae’n disgwyl i gronfeydd cyfun weithredu ar draws partneriaid,

3. cymryd camau i fynnu trefniadau craffu ac atebolrwydd cryfach gan Fyrddau Partneriaeth Rhanbarthol, a

4. datblygu fframwaith ar gyfer adrodd am berfformiad ar sail canlyniadau, sy’n cysylltu gydag uchelgais polisi a saith nod llesiant Cymru.