Mae ein hadroddiad yn canolbwyntio ar y system sy’n cefnogi plant a phobl ifanc ag Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) yng Nghymru, yng nghyd-destun newidiadau a gyflwynwyd gan Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 (y Ddeddf). Fe wnaethom ystyried a yw cyrff cyhoeddus yn deall y galw, capasiti a sgiliau’r gweithlu, costau a deilliannau lle mae ADY yn y cwestiwn.

Dengys ein canfyddiadau nad oes gan gyrff cyhoeddus ddarlun cyflawn o’r materion hyn, ac felly nad oes ganddynt ddigon o wybodaeth i gynllunio a chyllidebu’n effeithiol, ac i’w defnyddio i asesu gwerth am arian. Yn y pen draw, mae gennym bryderon ynghylch perfformiad cyfredol y system o ran cynorthwyo dysgwyr i wireddu eu llawn botensial. Nid yw’r darlun hwn yn unigryw i Gymru. 

Yn 2024/25, cafodd 48,257 o ddysgwyr 0–25 oed eu cofnodi fel rhai ag ADY neu Anghenion Addysgol Arbennig (AAA). Fodd bynnag, mae ein hadroddiad ni’n egluro sut y mae hwn yn ddarlun anghyflawn.

Mae’r data sydd ar gael yn dangos gostyngiad o 58% yn nifer y dysgwyr mewn ysgolion a gofnodwyd fel rhai ag ADY neu AAA rhwng 2018/19 a 2024/25, y mae’r rhesymau drosto’n gynhennus. Dros yr un cyfnod fe wnaeth nifer y dysgwyr mewn ysgolion ag ADY sy’n cael cymorth statudol trwy ddatganiad o AAA neu, erbyn hyn, Gynllun Datblygu Unigol (CDU) gynyddu 164%.

Mae’r gwariant ar gefnogi dysgwyr ag ADY wedi bod yn cynyddu, gan roi pwysau ar gyllidebau ehangach. Er na allwn ganfod ffigwr pendant, mae’r symiau sy’n haws i ni eu hadnabod yn awgrymu bod gwariant blynyddol ar hyn o bryd bron yn £1 biliwn. Ond nid dyma’r darlun llawn, ac mae’r wir gost yn debygol o fod yn uwch. Fe gynyddodd y gwariant a gyllidebwyd gan gynghorau ar ADY neu AAA 34% mewn termau real rhwng 2018-19 a 2025-26. 

Mae ein casgliadau’n seiliedig ar dystiolaeth sy’n dangos: 

• nad oes gan y system ddata digon da i ddeall maint y galw a’r cymhlethdod cynyddol; 
• bod data tameidiog ar y gweithlu’n cyfyngu ar ddealltwriaeth y system am ystod o heriau o ran capasiti a sgiliau; 
• nad oes gan gyrff cyhoeddus ddealltwriaeth ddigon da am gostau ADY, a bod gennym bryderon ynghylch cynaliadwyedd ariannol y system; a 
• bod nodau’r system ADY yn glir ond mai dim ond darlun cyfyngedig sydd i ddangos a yw’n dwyn deilliannau da i ddysgwyr a bod y system yn dal i fod yn wrthwynebol er gwaethaf tystiolaeth o beth gwelliant. 

Mae ein hargymhellion yn canolbwyntio ar Lywodraeth Cymru a’i rôl fel galluogwr newid ar lefel genedlaethol. Serch hynny, bydd angen cynnwys ystod eang o gyrff cyhoeddus er mwyn rhoi ein hargymhellion ar waith yn llwyddiannus. Mae iddynt, felly, berthnasedd ehangach. Bydd cynigion y mae Llywodraeth Cymru wedi ymgynghori yn eu cylch yn ddiweddar yn effeithio ar gyrff eraill hefyd.