Mae’r model llywodraethu ar gyfer Awdurdodau Tân ac Achub yn darparu fframwaith eglur ar gyfer gwneud penderfyniadau. Fodd bynnag, nid yw’r model yn sicrhau bod y rhai sy’n gyfrifol am lywodraethu’r cyrff pwysig hyn yn adlewyrchu natur arbenigol eu gwaith.

Mae Awdurdodau Tân ac Achub yn gyfrifol am ddarparu gwasanaethau allweddol, gan gynnwys:

• hyrwyddo diogelwch tân
• diffodd tanau
• ymateb i ddamweiniau traffig ar y ffordd
• ymdrin ag achosion brys rhagnodedig eraill.

Mae holl aelodau Awdurdodau Tân ac Achub yn gynghorwyr, wedi’u henwebu gan eu hawdurdod cartref. Er bod hyn yn cydnabod pwysigrwydd cynrychiolaeth gymunedol, ceir perygl nad yw’r aelodau etholedig a enwebir yn meddu ar y sgiliau a’r wybodaeth sy’n adlewyrchu natur arbenigol y sector a’i swyddogaeth bwysig o ran diogelwch cymunedol.

Ynghyd â chyfradd trosiant gymharol uchel o aelodau, mae hyn yn golygu bod angen i Awdurdodau Tân ac Achub ddarparu hyfforddiant sylweddol i aelodau i ganiatáu iddynt gyflawni eu swyddogaethau. Fodd bynnag, canfuwyd gennym fod gweithgarwch hyfforddi a datblygu yn gyfyngedig - er enghraifft, nid yw bob amser wedi’i hysbysu gan anghenion aelodau. Canfuwyd gennym hefyd nad yw’r ddealltwriaeth o swyddogaethau a chyfrifoldebau allweddol o fewn y strwythur llywodraethu bob amser yn cael ei dangos yn ymarferol.

Canolbwyntiodd yr adolygiad cenedlaethol, a oedd yn rhan o raglen astudiaethau llywodraeth leol 2023-24 yr Archwilydd Cyffredinol, ar y trefniadau llywodraethu ar draws y tri Awdurdod Tân ac Achub yng Nghymru – Gogledd Cymru, De Cymru a Chanolbarth a Gorllewin Cymru. Ystyriodd ein hadolygiad bum elfen allweddol:

• eglurder a phriodoldeb strwythurau llywodraethu;
• swyddogaethau a chyfrifoldebau allweddol o fewn y strwythurau hyn;
• diwylliant llywodraethu;
• seilwaith i gefnogi llywodraethu effeithiol, a
• threfniadau i adolygu a chryfhau effeithiolrwydd llywodraethu.