Mae Archwilydd Cyffredinol newydd Cymru, Adrian Crompton, wedi amlinellu uchelgais newydd ar gyfer Swyddfa Archwilio Cymru – i wireddu ei photensial llawn ac i sbarduno gwelliannau. Bwriedir i'r Cynllun Blynyddol, a gyhoeddir heddiw ar y cyd â Bwrdd Swyddfa Archwilio Cymru, wneud y sefydliad yn fwy beiddgar, yn fwy perthnasol ac yn fwy uchelgeisiol.

Swyddfa Archwilio Cymru yw'r corff sy'n gwarchod y sector cyhoeddus yng Nghymru, ac mae'n archwilio gwerth tua £19 biliwn o arian trethdalwyr; bron i draean o gynnyrch domestig gros (GDP) Cymru. Mae'n gwbl annibynnol ar y llywodraeth.

Mae'r Cynllun Blynyddol a gyhoeddir heddiw yn cyflwyno rhaglen waith arfaethedig y sefydliad dros y 12 mis nesaf, ynghyd â rhai uchelgeisiau hirdymor.

Mae'n nodi diben y sefydliad – rhoi sicrwydd, egluro ac ysbrydoli:

• Rhoi sicrwydd i bobl Cymru bod arian cyhoeddus yn cael ei reoli'n dda;
• Egluro sut mae arian cyhoeddus yn cael ei ddefnyddio a sut mae'n diwallu anghenion pobl, ac
• Ysbrydoli a grymuso'r sector cyhoeddus yng Nghymru i wella.

Mae'r Cynllun yn tynnu sylw at bedwar uchelgais allweddol er mwyn gwireddu potensial llawn Swyddfa Archwilio Cymru, sef:

• Manteisio i'r eithaf ar ein harbenigedd, dealltwriaeth graff a safbwynt unigryw;
• Cryfhau ein statws fel llais awdurdodol ac annibynnol yr ymddiriedir ynddo;
• Dod yn fwy amlwg, dylanwadol a pherthnasol; a
• Dangos esiampl i'r sector cyhoeddus yng Nghymru a thu hwnt.

I gyflawni'r uchelgeisiau hyn ac ymateb yn effeithiol i'n hamgylchedd gweithredu, mae'r Cynllun hefyd yn nodi rhai ymrwymiadau allweddol o ran newid ar gyfer y flwyddyn sydd i ddod, gan gynnwys trawsnewid y ffordd rydym yn cael gafael ar ddata ac yn eu dadansoddi, gan ystyried ffyrdd newydd o ddylanwadu ar ffordd o feddwl ac ymddygiad eraill, a bod yn fwy rhagweithiol wrth helpu cyrff cyhoeddus i drechu twyll a llygredd.

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Adrian Crompton:

'Dros y chwe mis diwethaf, ers ymgymryd â'r swydd, rwyf wedi treulio llawer o amser yn gwrando ar gyrff cyhoeddus ledled Cymru a'r staff yn Swyddfa Archwilio Cymru, yn ogystal â siarad â nhw. Mae'r uchelgeisiau yn y Cynllun Blynyddol hwn yn adlewyrchu llawer o'r hyn rwyf wedi'i glywed. Mae pobl yn gwerthfawrogi'r gwaith a'r cyfraniadau a wnawn.   Ond rwy'n gwybod y gallwn fod hyd yn oed yn fwy effeithiol wrth sbarduno gwelliannau mewn meysydd sydd bwysicaf i bobl Cymru. Mae'r cynllun hwn yn nodi sut y bwriadwn wneud hynny.'

Dywedodd Cadeirydd Swyddfa Archwilio Cymru, Isobel Everett:

'Y Cynllun Blynyddol hwn yw ein cynllun mwyaf uchelgeisiol hyd yma – o ran datblygu Swyddfa Archwilio Cymru gref ac effeithiol sy'n chwarae rôl gadarnhaol a hanfodol yng Nghymru. Rydym yn canolbwyntio ar drawsnewid ein busnes; moderneiddio ein dulliau archwilio a chryfhau ein galluoedd i fod yn sefydliad sy'n dangos esiampl, sy'n cael ei barchu, ei werthfawrogi ac y gwrandewir arno.'

Gallwch weld yr uchafbwyntiau yn ein crynodeb fideo.

Nodiadau i'r golygyddion:

• Paratowyd Cynllun Blynyddol 2019-2020, a'i osod gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru, gan Archwilydd Cyffredinol Cymru a Chadeirydd Swyddfa Archwilio Cymru, o dan adran 26 o Ddeddf Archwilio Cyhoeddus (Cymru) 2013.
• Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol annibynnol y sector cyhoeddus datganoledig yng Nghymru. Mae'n gyfrifol am gynnal archwiliadau blynyddol o'r rhan fwyaf o'r arian cyhoeddus a gaiff ei wario yng Nghymru, gan gynnwys y £15 biliwn y pleidleisir arno'n flynyddol gan y Cynulliad Cenedlaethol. Mae Llywodraeth Cymru yn trosglwyddo elfennau o'r arian hwn i'r GIG yng Nghymru (dros £7 biliwn) ac i lywodraeth leol (dros £4 biliwn).
• Mae annibyniaeth archwilio'r Archwilydd Cyffredinol yn hollbwysig. Fe'i penodir gan y Frenhines, ac nid yw ei waith archwilio'n destun cyfarwyddyd na rheolaeth gan y Cynulliad Cenedlaethol na'r llywodraeth.
• Mae Swyddfa Archwilio Cymru (SAC) yn gorff corfforaethol sy'n cynnwys Bwrdd statudol â naw aelod sy'n cyflogi staff ac yn darparu adnoddau eraill i'r Archwilydd Cyffredinol, sef Prif Weithredwr a Swyddog Cyfrifyddu'r Bwrdd hefyd. Mae'r Bwrdd yn monitro ac yn cynghori'r Archwilydd Cyffredinol o ran arfer ei swyddogaethau.