Cynghorau lleol yn gwneud cynnydd o ran gwella'r gwaith o lywodraethu a rheoli arian cyhoeddus

25 Ion 2018 - 10:34yb

Ond mae lle o hyd i ddatblygu trefniadau atebolrwydd mwy cadarn

Mae’r symiau o arian a’r asedau cyhoeddus y mae cynghorau lleol Cymru yn eu rheoli’n cynyddu, ac mae angen iddynt wella'r trefniadau ar gyfer llywodraethu a rheolaeth ariannol sydd ganddynt er mwyn rheoli'r rhain yn effeithiol. Dyma gasgliad cyffredinol adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol ar Lywodraethu a Rheolaeth Ariannol mewn Cynghorau Lleol

Dyma'r chweched adroddiad blynyddol a gyhoeddwyd gan Archwilydd Cyffredinol Cymru sy'n edrych ar lywodraethu a rheolaeth ariannol mwy na 730 o gynghorau tref a chymuned ledled Cymru.

Daw'r adroddiad hefyd i'r casgliad, er bod rhywfaint o welliant wedi'i weld o ran trefniadau llywodraethu, mae gormod o gynghorau'n methu â chydymffurfio â'r amserlen statudol ar gyfer paratoi cyfrifon, oherwydd methodd 80 o gynghorau â chyflwyno eu cyfrifon ar gyfer 2016–17 erbyn y dyddiad cau statudol.  Mae cynghorau hefyd yn cyflwyno ffurflenni blynyddol anghyflawn neu rai sy'n cynnwys camgymeriadau syml.

Mae'r trefniadau llywodraethu o fewn cynghorau lleol hefyd yn amrywio. Canfu'r adroddiad fod nifer arwyddocaol ohonynt yn dangos diffyg dealltwriaeth o'r fframwaith llywodraethu y maen nhw'n gweithredu o'i fewn. Canfuwyd nad oedd pob cyngor yn cydymffurfio â'i gyfrifoldebau statudol, megis bod â thystiolaeth o god ymddygiad i aelodau neu fod â gwefan.

Daw ein hadroddiad i ben trwy bwysleisio'r prif themâu a fydd yn cael eu harchwilio'n fanylach mewn archwiliadau i ddod a'r gwaith mae angen i gynghorau wneud mwy ohono er mwyn sicrhau eu bod yn cydymffurfio â'r rheoliadau. Bydd y prif feysydd yr edrychir arnynt yn cynnwys canolbwyntio ar lywodraethu a rheolaeth ariannol, edrych ar sut mae cynghorau'n rheoli cronfeydd wrth gefn a sut maen nhw'n cydymffurfio â'r rheolau statudol ar gyfer mathau penodol o wariant. Bydd hefyd ymgynghoriad ar astudiaeth genedlaethol yn cael ei chynnal hefyd a fydd yn edrych ar ddigonolrwydd ac effeithiolrwydd archwiliadau mewnol o fewn y sector.

Dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan-Thomas, heddiw: "Er bod cynghorau tref a chymuned wedi gwneud cynnydd o ran gwella'u trefniadau llywodraethu a rheoli, mae llawer yn methu â chyhoeddi eu cyfrifon blynyddol archwiliedig mewn modd amserol o hyd, ac mae gormod yn parhau i dderbyn safbwyntiau archwilio cymwys. Wrth i'w refeniw gynyddu, mae'n bwysig bod cynghorau'n gwella eu trefniadau llywodraethu, ac yn sicrhau bod eu haelodau'n mabwysiadu cod ymddygiad ac yn cydymffurfio ag ef, fel eu bod yn llwyr ddeall ac yn cydymffurfio â'u cyfrifoldebau statudol. ”