Codiadau mewn costau ac oedi gyda gwaith gwella ffordd yr A465 Rhan 2

dydd Iau, Chwefror 20, 2020 - 12:04yb

Mae adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru yn taflu goleuni ar y materion sydd wedi effeithio ar y prosiect

Mae amcangyfrifon Llywodraeth Cymru yn awgrymu y bydd gwella darn 8km o’r A465 rhwng Gilwern a Brynmawr yn costio tua £100 miliwn yn fwy i bwrs y wlad nag a amcangyfrifwyd ar ddechrau’r gwaith adeiladu ac yn cymryd mwy na dwy flynedd yn hwy na’r disgwyl i’w gwblhau.

Darn 8km o ffordd rhwng Gilwern a Brynmawr yw’r A465 Rhan 2. Mae’n golygu adeiladu mewn cwm â llethrau serth – Cwm Clydach – ac yn pasio drwy Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae’r gwaith i wella’r ffordd yn rhan o gynllun mwy i wella 40km o’r A465 rhwng Hirwaun a’r Fenni y disgwylir iddo gostio oddeutu £1 biliwn ar y cyfan. Mae’r cynllun wedi’i fwriadu i gael effaith sylweddol ar fuddsoddi a gweithgarwch economaidd ar hyd coridor Blaenau’r Cymoedd.

Roedd y gwaith i fod i gael ei orffen ym mis Medi 2018, ond disgwylir bellach y bydd hi’n 2021 cyn bod y gwaith wedi’i gwblhau’n llawn.

Mae’r gost derfynol a’r amserlen ar gyfer Rhan 2 yn dal i fod yn ansicr. Roedd y gwaith i fod i gael ei orffen ym mis Medi 2018, ond disgwylir bellach y bydd hi’n 2021 cyn bod y gwaith wedi’i gwblhau’n llawn. Mae amcangyfrifon Llywodraeth Cymru ym mis Tachwedd 2019 yn awgrymu bil o oddeutu £321.1 miliwn ar y cyfan i bwrs y wlad. Fodd bynnag, bu anghydfod rhwng Llywodraeth Cymru a’r prif gontractwr, sef Costain Ltd. ynglŷn â phwy sy’n atebol am dalu rhai costau penodol. Mae Costain o’r farn bod yr amcangyfrifon diweddaraf o rwymedigaethau Llywodraeth Cymru wedi’u tanddatgan. Mae Llywodraeth Cymru o’r farn bod y ffigyrau’n cynrychioli lwfans rhesymol am ei rhwymedigaethau ar y cam hwn.

Mae’r ffigwr o £321.1 miliwn yn llai na’r £336.2 miliwn a amcangyfrifwyd ym mis Ebrill 2019, ond ar ddechrau’r contract dyluniad manwl ac adeiladu ym mis Rhagfyr 2014 roedd Llywodraeth Cymru yn amcangyfrif cost o £223.2 miliwn. Mae rhywfaint o’r cynnydd yn ymwneud â newidiadau dylunio y gofynnodd Llywodraeth Cymru amdanynt a mesurau ychwanegol i fynd i’r afael ag effeithiau amgylcheddol, ond yr heriau peirianegol a chytundebol a brofwyd ar y prosiect sy’n rhoi cyfrif am y rhan fwyaf ohono.

Mae’r adroddiad yn amlygu’r ffaith bod y prosiect eisoes wedi dwyn rhai manteision cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol ehangach er gwaethaf y costau cynyddol a’r oedi. Mae’r rhain yn cynnwys cyfleoedd cyflogaeth a chreu academi hyfforddiant adeiladu, contractau gyda chwmnïau eraill yng Nghymru, caffael tir i blannu coed ar hyd y llwybr a gwaith allgymorth cymunedol ac elusennol ehangach.

Fodd bynnag, mae’r tarfu a’r oedi wedi cael effaith sylweddol ar y gymuned leol. Erbyn diwedd mis Tachwedd 2019, roedd hyn wedi cynnwys cau’r ffordd ar 57 o benwythnosau a’i chau dros nos ar 75 o ddiwrnodau pellach yn ystod yr wythnos. Mae’r lefel hon o darfu wedi bod yn sylweddol uwch nag a ddisgwylid ar ddechrau’r gwaith adeiladu ac mae wedi arwain at gwynion gan yrwyr a’r gymuned leol.

Nid dyma’r tro cyntaf i Lywodraeth Cymru wynebu anawsterau o ran codiadau sylweddol mewn costau ac oedi sylweddol gyda phrosiectau gwella ffyrdd ac mae’n hollbwysig bod gwersi’n cael eu dysgu ar gyfer cynlluniau seilwaith yn y dyfodol.

Er bod rhai manteision ehangach wedi cael eu cyflawni ac er gwaethaf y disgwyliadau ynglŷn ag effaith gwella’r ffordd yn y pen draw, mae’r rhai sy’n byw ac yn gweithio’n lleol yn talu pris uwch na’r disgwyl am yr oedi a tharfu parhaus yn ystod y gwaith adeiladu.

Archwilydd Cyffredinol, Adrian Crompton