Accessibility tools

Rydym wedi gosod ReadSpeaker webReader, sy'n caniatáu i ymwelwyr drosi cynnwys ar-lein yn sain ar unwaith ar ein gwefan.

Cliciwch ar yr eicon uchod i roi cynnig arni, a manteisiwch ar yr ystod lawn o nodweddion defnyddiol Darllenyddwe trwy glicio ar y ddolen isod.

Gwefan Readspeaker

Datganiad hygyrchedd

Mae'r datganiad hygyrchedd hwn yn berthnasol i www.archwilio.cymru. Mae'r wefan hon yn cael ei rhedeg gan Archwilio Cymru. Rydym am i gynifer o bobl â phosibl allu defnyddio'r wefan hon.

Gweld datganiad hygyrchedd

Rhoi gwybod am broblemau hygyrchedd

Rydym bob amser yn ceisio gwella hygyrchedd y wefan hon. Os byddwch yn dod o hyd i unrhyw broblemau nad ydynt wedi'u rhestru ar y dudalen hon neu'n credu nad ydym yn bodloni gofynion hygyrchedd, cysylltwch â:

post@archwilio.cymru

Trefniadau ar gyfer Comisiynu Gwasanaethau Cynghorau yng Nghymru

03 Mawrth 2026
  • Crynodeb o brif ganfyddiadau ein hadolygiad o drefniadau comisiynu llywodraeth leol yng Nghymru.

    • Beth ydym yn ei olygu wrth gomisiynu

      Comisiynu yw'r broses lle mae cynghorau yn penderfynu a sut i ddarparu gwasanaethau. Gall modelau cyflawni gynnwys ystod o opsiynau megis darparu gwasanaethau eu hunain (a elwir yn aml yn ddarpariaeth 'fewnol'), dyfarnu contractau i gwmnïau neu sefydliadau eraill i ddarparu gwasanaethau, darparu mewn partneriaeth â chynghorau neu gyrff cyhoeddus eraill, neu greu cwmnïau 'hyd braich'.  Mae comisiynu yn cynnwys nodi'r canlyniadau arfaethedig a phenderfynu ar y modelau cyflawni a ffefrir. Unwaith y bydd model cyflawni wedi'i ddewis a'i roi ar waith, byddai hefyd yn cynnwys monitro pa mor dda y mae gwasanaeth yn darparu gwerth am arian i gymunedau lleol.

      Pam mae comisiynu yn bwysig

      Gall trefniadau comisiynu helpu i sicrhau bod gwasanaethau yn cael eu darparu'n economaidd, yn effeithlon ac yn effeithiol. I'r gwrthwyneb, gall gwendidau mewn trefniadau comisiynu leihau effaith a gwerth am arian gwasanaethau, hyd yn oed os yw'r prosesau sy'n dilyn, megis caffael a rheoli contractau, yn gadarn. 

    • Pam wnaethom yr archwiliadau

      Rhoi sicrwydd bod gan gynghorau drefniadau i sicrhau gwerth am arian wrth gomisiynu gwasanaethau a'u bod yn cymhwyso'r egwyddor datblygu cynaliadwy.  

      Gwnaethom hefyd geisio esbonio sut mae cynghorau yn mynd ati i gomisiynu gwasanaethau ac ysbrydoli cynghorau a chyrff sector cyhoeddus eraill trwy nodi a rhannu enghreifftiau o arferion nodedig lle bo hynny'n berthnasol.

      Beth canfu ein hadolygiad  

      Yn ein hadroddiadau, gwnaethom nodi meysydd lle roeddem yn teimlo y gallai cynghorau gryfhau eu trefniadau. O ganlyniad, gwnaethom argymhellion i gynghorau, ac roedd y rhain yn cwmpasu meysydd gan gynnwys:

      • sefydlu trefniadau comisiynu corfforaethol a nodi disgwyliadau a chanllaw ar gyfer comisiynu gwasanaethau
      • asesu a monitro gwerth am arian gwasanaethau a gomisiynwyd
      • cryfhau trefniadau ar gyfer goruchwylio corfforaethol o ran gweithgarwch comisiynu
      • sicrhau bod gwahanol opsiynau yn cael eu hystyried wrth gomisiynu gwasanaethau, gan gynnwys nodi cyfleoedd ar gyfer cydweithredu  
      • cynnwys defnyddwyr gwasanaeth ac eraill wrth ddylunio gwasanaethau a gomisiynwyd
      • rhannu gwersi a ddysgwyd o weithgareddau comisiynu
      • nodi a all gweithgareddau comisiynu ddarparu manteision ehangach i'r cyngor a chyrff eraill yn y sector cyhoeddus
      • deall cost lawn gwahanol opsiynau comisiynu 

       

    • Comisiynu yw'r broses y mae'r Cyngor yn dylunio gwasanaethau y mae'n bwriadu eu darparu. Mae'n dechrau gyda diffinio'r gwasanaeth a'r allbynnau a'r canlyniadau a ddymunir ac yn gorffen pan fydd y Cyngor yn trefnu ei ddull o ddarparu.
    • Enghreifftiau

      Gwnaethom ddod o hyd i sawl enghraifft lle mae cynghorau wedi rhoi dulliau o gomisiynu ar waith a allai fod o ddiddordeb i gydweithwyr ar draws gwasanaethau cyhoeddus. Mae rhai enghreifftiau'n cynnwys

      Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent

      Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent Mae ganddo drefniadau i sicrhau ei fod yn diffinio'n glir y gwasanaethau y mae'n bwriadu eu comisiynu. Mae ganddo dempled achos busnes fframwaith masnachol sy'n annog swyddogion i nodi manteision canfyddedig y gwasanaeth a gomisiynwyd, ac yn dangos rhesymeg glir y tu ôl i hyd y contractau ar gyfer y gwasanaethau a adolygwyd gennym. 

      Gweld mwy

      Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen

      Mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen yn rhan o Fwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus Gwent sydd wedi mabwysiadu’r Egwyddorion Marmot. 

      Mae amcanion llesiant y Cyngor yn cyd-fynd â'r amcanion llesiant cenedlaethol, ac mae'n defnyddio egwyddorion Marmot er mwyn deall sut i gyflawni'r effaith mwyaf yn erbyn eu hamcanion wrth wella llesiant yn Nhorfaen. Mae hyn yn dangos ymrwymiad y Cyngor i gyflawni effeithiau ehangach wrth gyflawni ei amcanion llesiant.


       

      Gweld mwy

      Cyngor Gwynedd

      Mae Cyngor Gwynedd yn defnyddio ystod eang o wybodaeth o ffynonellau mewnol ac allanol i ddatblygu ei ddealltwriaeth o'r ffactorau cyfredol a hirdymor sy'n debygol o effeithio ar wasanaethau a gomisiynir. Mae hefyd wedi nodi ffynonellau gwybodaeth a fydd yn ddefnyddiol wrth wneud penderfyniadau comisiynu yn y dyfodol a sut y gallai wella ei ddefnydd o ddata. 

      Gweld mwy

      Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy

      Mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy yn cynnal arfarniadau opsiynau ar draws meysydd gwasanaeth i ystyried ystod o opsiynau cyflenwi cyn eu comisiynu. Mae'r Cyngor hefyd yn defnyddio ystod eang o wybodaeth ac yn ymgysylltu â phartneriaid allanol a defnyddwyr gwasanaeth wrth ystyried opsiynau comisiynu.

      Gweld mwy
    • Y fethodoleg a ddefnyddiwyd gennym

      Mae'r canfyddiadau yn ein hadroddiadau yn seiliedig ar adolygiadau dogfennau, a chyfweliadau â'r uwch swyddog(ion) sy'n gyfrifol am ddatblygu dull strategol y Cyngor o gomisiynu. Gwnaethom hefyd gyfweld ag uwch swyddogion â chyfrifoldeb am wasanaethau y mae'r Cyngor wedi'u comisiynu'n allanol.  

      O ystyried yr ystod eang o wasanaethau'r cyngor, gwnaethom hefyd ganolbwyntio ar sampl fach o feysydd gwasanaeth ym mhob cyngor.

      Mae'r meini prawf archwilio a ddefnyddiwyd gennym i asesu trefniadau cynghorau yn eu herbyn wedi'u cynnwys ym mhob un o'r ddau ar hugain o adroddiadau lleol a gyhoeddwyd gennym ar gyfer pob cyngor. Gallwch ddod o hyd i bob un o'r adroddiadau hyn ar ein gwefan.