Sut y mae cynghorau yng Nghymru yn ymdrin â newid gwasanaeth

11 Hyd 2017 - 4:18yp

Mae ein hadroddiad yn tynnu sylw at enghreifftiau o arferion a meysydd ar gyfer gwella

Mae cynghorau yng Nghymru yn gorfod gwneud penderfyniadau pwysig am ffurf a lefel y gwasanaethau a gaiff eu darparu ganddynt yn y dyfodol. Ac, yn gyffredinol, mae ganddynt weledigaeth, blaenoriaethau a threfniadau clir yn eu lle er mwyn gwneud hyn. Ond, mae ein hadroddiad wedi canfod y gallai cynghorau wella trefniadau i fonitro'r effaith ar gymunedau lleol yn sgil gwneud newidiadau sylweddol i wasanaethau. 

Mae ei adroddiad yn dwyn ynghyd wersi a ddysgwyd o archwiliadau unigol a ystyriodd drefniadau llywodraethu ym mhob un o'r 22 o awdurdodau lleol. Mae'n tynnu sylw at astudiaethau achos a gwersi a ddysgwyd mewn cynghorau penodol, sydd wedi'u cynllunio i helpu awdurdodau lleol i ddysgu o'i gilydd a deall sut y gall pethau wella.

Wrth ymateb i ostyngiadau mewn gwariant cyhoeddus a galw cynyddol am rai gwasanaethau, mae'r holl gynghorau unedol yng Nghymru yn parhau i wneud penderfyniadau am y gwasanaethau a ddarperir ganddynt. Mae penderfyniadau o'r fath yn aml yn ddadleuol, yn creu diddordeb sylweddol yn lleol a gallant gael effeithiau sylweddol ar yr unigolion a'r grwpiau yr effeithir arnynt. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) hefyd yn golygu bod yn rhaid i gynghorau ddarparu gwasanaethau cyhoeddus nawr na fyddant yn cyfaddawdu gallu cenedlaethau'r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion eu hunain.

Er nad yw'r adroddiad yn gwneud argymhellion ffurfiol, mae'n nodi meysydd lle mae angen rhagor o waith. Er enghraifft, gallai rhai cynghorau ymgynghori â rhanddeiliaid ar y rôl maent yn credu y dylai'r cyngor ei chwarae yn y gymuned; gallai rhai ystyried datblygu gallu swyddogion wrth baratoi cynigion ac achosion busnes; mae lle i wella'r cymorth i gynghorwyr er mwyn iddynt gynnal eu rolau yn y broses newid gwasanaeth yn fwy effeithiol.

Canfu adroddiad heddiw hefyd y gallai cynghorau ystyried amrywiaeth o opsiynau ar gyfer newidiadau gwasanaeth sylweddol wedi'u hategu gan dystiolaeth briodol i lywio penderfyniadau; dylent ddatblygu trefniadau i fynd ati'n systematig i fonitro effaith gwneud newidiadau sylweddol i wasanaethau. A dylent adolygu eu trefniadau gwneud penderfyniadau yn rheolaidd a gwneud newidiadau i'r trefniadau hyn lle y bo'n briodol.

Rydym hefyd yn bwriadu olrhain yr adroddiad drwy ein rhaglen o ddiwygiadau a weithredir gan ein tîm Cyfnewidfa Arfer Da

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas heddiw:

“Yn gynyddol mae cynghorau'n gorfod gwneud penderfyniadau anodd am newid y gwasanaethau maent yn eu darparu i'r cyhoedd ac mae hon yn aml yn broses gymhleth a dadleuol. Dylai fy adroddiad heddiw fod yn llawlyfr defnyddiol i'r rhai sy'n gyfrifol am hyn ledled Cymru. Rydym wedi datgelu llawer o astudiaethau achos defnyddiol o ddulliau mae cynghorau'n eu cymryd ac rydym hefyd yn tynnu sylw at feysydd sydd angen eu gwella. Mae'n ddeunydd darllen hanfodol i gynghorau.”