Y sefyllfa’n gwaethygu wrth i oediadau ar gyfer apwyntiadau dilynol cleifion allanol yng Nghymru gynyddu

30 Hyd 2018 - 11:06yp

Mae materion sy’n peri pryder sylweddol ac mae angen camau gweithredu, yn ôl yr Archwilydd Cyffredinol.

Mae nifer y bobl sy'n aros am apwyntiadau dilynol cleifion allanol mewn ysbytai yng Nghymru wedi cynyddu'n sylweddol ers 2015, yn ôl adroddiad a gyhoeddwyd gan Archwilydd Cyffredinol Cymru. Gyda thua 375,000 o gleifion yn profi oediadau wrth dderbyn eu hapwyntiadau dilynol, mae angen gweithredu ar unwaith. 

Mae Byrddau Iechyd wedi gwneud rhywfaint o gynnydd mewn ymateb i argymhellion gan yr Archwilydd Cyffredinol yn 2015–16, ond mae cyflymdra ac effaith lleihau'r ôl-groniad o oediadau apwyntiadau dilynol yn gyfyngedig, gydag amrywiadau sylweddol rhwng arbenigeddau a byrddau iechyd ledled Cymru. Mae nifer cyfartalog y cleifion ar y rhestr aros ar gyfer apwyntiadau dilynol wedi cynyddu 12% dros y tair blynedd diwethaf, gyda nifer y cleifion sy'n aros ddwywaith mor hir ag y dylent wedi cynyddu 55% i ychydig o dan 200,000. 

Mae adrannau claf allanol yn gweld mwy o gleifion bob blwyddyn nac unrhyw adran ysbyty. Mae dwy ran o dair o'r holl apwyntiadau cleifion allanol yn apwyntiadau dilynol, ond gyda'r ffocws ar weld cleifion newydd er mwyn cyrraedd y targed amser aros o 26 wythnos, nid yw apwyntiadau dilynol yn cael eu blaenoriaethu. Mae nifer cynyddol y cleifion ar restrau apwyntiadau dilynol yn creu her wrth sicrhau mai'r rhai ag angen clinigol yn unig sydd ar y rhestr, ac wrth iddynt aros, nad yw eu cyflwr clinigol yn gwaethygu, gan achosi niwed iddynt. 

Mae adroddiad heddiw yn gofyn am roi sylw sylweddol, yn lleol ac yn genedlaethol, i leihau nifer y cleifion sy'n profi oediadau, ac yn dweud bod angen i'r byrddau iechyd wella eu dull o asesu a rheoli'r risgiau i gleifion o ganlyniad oediadau. Er mwyn galluogi hyn, rhaid cyflymu’r gwaith moderneiddio i wella systemau cleifion allanol, ac mae hefyd angen gwella trefniadau ynghylch rheoli perfformiad, gweithgorau cenedlaethol, gwybodeg ac arweinyddiaeth glinigol. 

Dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol, Adrian Crompton:

"Rwy'n credu bod y duedd ddirywiol ynghylch oediadau i apwyntiadau dilynol cleifion allanol yn hynod o bryderus ac mae cleifion yn cael eu rhoi mewn perygl. Rhaid mynd i'r afael â hyn ledled Cymru ar unwaith. Mae rhai arwyddion calonogol. Rydym wedi gweld rhai enghreifftiau o arferion da a chydnabyddiaeth ymysg arweinwyr hŷn a chlinigyddion fod rhaid i bethau newid. Ond rhaid i hyn gael ei rannu, ei ledaenu a’i uwchraddio yn ehangach ac yn gyflym, os yw am gyflawni'r newid sydd ei angen mor fuan."