Trefniadau Rheoli Rhaglenni Diweddaraf Cronfeydd Strwythurol yr Undeb Ewropeaidd yng Nghymru ‘Wedi Gwella’

23 Ebr 2014 - 12:39yp

Ond mae’n rhy gynnar i asesu’r effaith gyffredinol’, meddai’r Archwilydd Cyffredinol

Mae rhaglenni cyllid strwythurol yr UE 2007-2013 - sy’n helpu i sicrhau swyddi, twf a datblygiad cynaliadwy - wedi gwneud cynnydd da o gymharu â rhaglenni blaenorol. Ond, mae’n rhy gynnar i asesu’r effaith gyffredinol. Canfu adroddiad gan Archwilydd Cyffredinol Cymru, er gwaethaf rhai anawsterau yn y camau cychwynnol, fod y rhaglenni 2007-2013 wedi elwa yn sgil gwell trefniadau rheoli. Ac er nad yw effaith gyffredinol y rhaglenni yn gwbl amlwg am beth amser ôl iddynt ddod i ben, gwelir arwyddion cadarnhaol yn sgil gwerthusiadau parhaus.

Mae Cymru yn gymwys i gael oddeutu £1.87 biliwn o gyllid Ewropeaidd ar gyfer y cyfnod 2007-2013 ac mae cyfanswm gwerth y rhaglenni strwythurol tua £3.2 biliwn pan gaiff arian cyfatebol ei gynnwys. Bydd gwariant o dan y rhaglenni hyn, a gaiff ei reoli gan Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru (WEFO), yn parhau tan ddiwedd 2015.

Meddai Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas heddiw:

Mae’r cylch diweddaraf hwn o Gyllid Strwythurol yr UE yn amlwg wedi elwa ar y gwersi a ddysgwyd o raglenni’r gorffennol ac mae wedi gwella gryn dipyn o ganlyniad. Fodd bynnag, mae’n llawer rhy gynnar i asesu’r effaith lawn ac mae meysydd o hyd lle y gellir gwneud gwelliannau a lle y dylid gwneud gwelliannau. Mae fy adroddiad yn gwneud nifer o argymhellion sydd wedi’u bwriadu i sicrhau bod y cylch cyllido nesaf yn well byth.

Gan ddysgu gwersi o raglenni 2000-2006, dechreuodd Llywodraeth Cymru gylch cyllido 2007-2013 yn awyddus i symleiddio strwythurau’r rhaglenni, canolbwyntio mwy ar flaenoriaethau strategol a rheoli perfformiad yn fwy effeithiol - drwy lai o brosiectau, ond prosiectau ar raddfa fwy. Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi rhoi mwy o bwyslais ar gydweithio rhwng rhanddeiliaid a mwy o ddefnydd o brosesau caffael cystadleuol.

Canfu’r adroddiad a gyhoeddwyd heddiw fod WEFO wedi gwneud cynnydd da o ran ymrwymo’r cronfeydd sydd ar gael i brosiectau. Mae’r rhaglenni wedi cyrraedd targedau gwario yr UE, ond mae’r gwariant wedi bod yn arafach na’r hyn a ragwelwyd gan noddwyr prosiectau. Mae’r rhaglenni ar y llwybr cywir i gyrraedd y rhan fwyaf o’u targedau perfformiad, ac mewn rhai achosion i fynd y tu hwnt i’r targedau hynny. Fodd bynnag, cymysg fu’r cynnydd o ran cynaliadwyedd amgylcheddol a chyfleoedd cyfartal a rhagwelir y bydd rhaglenni’n methu â chyrraedd y rhan fwyaf o’r targedau cysylltiedig.

Yn gyffredinol mae rhanddeiliaid yn cefnogi’r camau y mae WEFO wedi’u cymryd i symleiddio strwythurau’r rhaglenni ac i leihau nifer y prosiectau. Ond cafwyd barn gymysg ynghylch y dull cyffredinol o weinyddu’r rhaglenni, gyda rhai o’r sefydliadau a noddodd prosiectau yn mynegi pryder ynghylch pa mor gyflym y gwnaethpwyd penderfyniadau a’r baich gweinyddol sy’n gysylltiedig â chymryd rhan yn y rhaglenni.

Daw’r adroddiad i’r casgliad fod y rhaglenni wedi bod yn ddigon hyblyg i ymateb yn effeithiol i’r dirywiad economaidd ac i rai newidiadau sylweddol mewn polisi. Ac, er bod mwy o ddefnydd o gaffael cystadleuol fel model darparu wedi bod yn anodd ei weithredu, os caiff ei reoli’n dda dylai gael effeithiau cadarnhaol yn yr hirdymor.

Canfu’r adroddiad hefyd fod WEFO wedi sefydlu system gadarn i gefnogi’r gwaith o ddatblygu a dethol prosiectau ond gall y broses fod yn heriol ac yn llafurus i noddwyr. Ceir rheolaeth ariannol gadarn a chaiff perfformiad ei reoli’n well nag o dan y rhaglenni blaenorol, ond gellid tynhau rhai agweddau.

Mae WEFO hefyd wedi cryfhau’r trefniadau monitro a gwerthuso a datblygu dulliau mwy cadarn o fesur effaith ond mae ansawdd y data yn parhau i fod yn destun pryder.

Gyda’i gilydd, gwna’r adroddiad 12 o argymhellion ar gyfer gwella, gan gynnwys:

  • Dylai WEFO gyhoeddi canllawiau yn esbonio cynnwys, diben a hyd tebygol pob cam o’r broses sy’n arwain at gymeradwyo’r prosiect, gan nodi’r achosion mwyaf cyffredin o ansicrwydd ac oedi a sut y gellir osgoi neu liniaru problemau o’r fath. Dylai’r canllawiau amlinellu cyfrifoldebau’r noddwr a WEFO dros sicrhau bod y broses yn rhedeg yn esmwyth a chyda chyn lleied o oedi â phosibl.
  • Dylai’r targedau ar gyfer y cylch newydd o raglenni Cronfeydd Ewropeaidd yr UE gael eu pennu ar lefel heriol ond realistig yn seiliedig ar yr amodau economaidd presennol a’r profiad hyd yma yn y cylch rhaglennu presennol.
  • Dylai WEFO fonitro gwerth contractau a ddyfernir drwy’r rhaglenni i gwmnïau a busnesau bach a chanolig yng Nghymru.
  • Dylai WEFO orfodi safonau ansawdd data yn fwy llym er mwyn i noddwyr ddarparu gwybodaeth amserol, cywir a chyflawn am gyfranogwyr a busnesau.