Strategaeth Leoli Llywodraeth Cymru Wedi ‘Cyflawni Ei Hamcanion’

24 Maw 2014 - 5:04yp

Ond ansicrwydd ynghylch y gwerth am arian a bu’n anodd adleoli swyddi, yn ôl yr Archwilydd Cyffredinol

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyflawni amcanion ei Strategaeth Leoli, ac, erbyn Ebrill 2012, roedd wedi adleoli mwy na 550 o swyddi o Gaerdydd i dair swyddfa newydd ym Merthyr Tudful, Aberystwyth a Chyffordd Llandudno. Ond, mae ansicrwydd ynghylch gwerth am arian cyffredinol y Rhaglen Strategaeth Leoli, yn ôl adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Er bod Llywodraeth Cymru wedi gorffen adeiladau’r swyddfeydd newydd i’r safon ddisgwyliedig ac o fewn y costau y cytunwyd arnynt, roedd cost yr adeiladau’n fwy na’r amcangyfrif gwreiddiol yn yr achosion busnes. Hefyd, ni wnaeth Llywodraeth Cymru roi digon o ystyriaeth i opsiynau eraill, nid oedd amcangyfrifon cadarn ar gyfer costau’r rhaglen ac nid yw’n monitro holl fuddiannau parhaus y Rhaglen.

Diben yr adroddiad Strategaeth Leoli yn 2002 oedd datganoli gwasanaethau o Gaerdydd a dod â hwy’n agosach at bobl Cymru. Cwblhawyd y Rhaglen i gyflawni’r strategaeth ym mis Rhagfyr 2011, bron 10 mlynedd ar ôl ei lansio, ar gost o £91.5 miliwn ac ni chafwyd ailasesiad ar unrhyw gam i gadarnhau mai adeiladu tair swyddfa ranbarthol oedd yr opsiwn gorau o hyd.

Canfu’r adroddiad a gyhoeddwyd heddiw, er bod gan y Strategaeth Leoli amcanion clir, ni ddechreuodd Llywodraeth Cymru roi trefniadau llywodraethu effeithiol ar waith ar gyfer y Rhaglen nes 2008. Daw i’r casgliad fod llai o gyflogeion wedi symud o Gaerdydd i’r swyddfeydd newydd nag y cynlluniwyd, yn rhannol oherwydd bod y rhaglen wedi’i chyflawni yn ystod cyfnod o newid sylweddol. Roedd hyn yn cynnwys uno pedwar o Gyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru gyda Llywodraeth Cymru yn 2006 a cholli mwy na 1,000 o staff drwy gynlluniau diswyddo gwirfoddol rhwng 2008 a 2012. Cafwyd anawsterau penodol wrth geisio adleoli swyddi i Aberystwyth a Chyffordd Llandudno.

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas heddiw:

Mae Strategaeth Leoli Llywodraeth Cymru wedi sicrhau rhai manteision amlwg gan gynnwys arbedion effeithlonrwydd, amgylchedd gwaith da ar gyfer y staff sydd wedi adleoli, a manteision economaidd i economi Cymru. Fodd bynnag, ni all Llywodraeth Cymru ddangos y gwerth am arian cyffredinol ar gyfer y Rhaglen, yn bennaf oherwydd y gwendidau yn y ffordd y cafodd ei rheoli cyn 2008.

Mae’r prosiect wedi sicrhau ystod o fanteision, gan gynnwys manteision i staff, y cyhoedd a’r amgylchedd. Yn 2011, amcangyfrifodd Prifysgol Bangor fod effaith economaidd net y Rhaglen yn fwy na £150 miliwn dros y cyfnod ers dechrau’r gwaith adeiladu hyd 2015. Fodd bynnag, nid oedd yr amcangyfrif hwn yn ystyried yr effaith economaidd negyddol ar y lleoliadau y trosglwyddwyd staff ohonynt.

Mae’r manteision eraill yn cynnwys ad-drefnu ystâd Llywodraeth Cymru, sydd wedi lleihau 60 y cant, i 41 eiddo. Yn ogystal, mae’r tair swyddfa newydd wedi llwyddo i gael gradd ‘rhagorol’ BREEAM am eu perfformiad amgylcheddol.

Mae’r adroddiad yn gwneud argymhellion i Lywodraeth Cymru, gan gynnwys:

  • cryfhau’r ffordd y mae’n nodi ac yn gwerthuso opsiynau i lywio penderfyniadau pwysig ynghylch sut y dylid cyflawni ei hamcanion strategol, fel cynnal gwerthusiadau o opsiynau a dadansoddiadau cost a budd yn unol â chanllaw Llyfr Gwyrdd y Trysorlys;
  • dylid cynnal trosolwg strategol effeithiol o brosiectau a rhaglenni mawr a chraffu arnynt yn yr un modd, gan roi trefniadau llywodraethu a rheolaethau ariannol cadarn ar waith; ac
  • ar ddechrau unrhyw raglen neu brosiect, dylai Llywodraeth Cymru sicrhau bod y manteision a ragwelir wedi’u sefydlu’n glir, eu bod yn realistig ac y gellir eu cyflawni, a dylai lunio a chyflawni strategaeth sicrhau manteision.