Ni all llywodraeth Cymru ddangos gwerth am arian o werthu tir

13 Gorff 2015 - 5:17yp

Gwerthiant diffygiol, llywodraethu gwan a goruchwyliaeth aneffeithiol wedi cael effaith andwyol ar gysyniad buddsoddi arloesol Cronfa Buddsoddi Cymru mewn Adfywio

Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru wedi cwblhau astudiaeth gwerth am arian fanwl o werthu asedau tir ac eiddo cyhoeddus gan Gronfa Buddsoddi Cymru mewn Adfywio [Agorir mewn ffenest newydd] (y Gronfa) a hefyd y broses o lywodraethu, gweithredu a goruchwylio'r Gronfa. 

Daw i'r casgliad na all Llywodraeth Cymru [Agorir mewn ffenest newydd] na'r Gronfa ddangos gwerth am arian o werthu'r ased, a wnaeth dynnu sylw'r Gronfa oddi ar ei diben buddsoddi craidd. 

Roedd y broses werthu'n ddiffygiol am na chafodd ei chefnogi gan brisiad annibynnol na marchnata agored; cafwyd bylchau mewn gwybodaeth a gwendidau mewn cyngor proffesiynol; ac mae'n bosibl bod y portffolio tir wedi'i werthu islaw ei werth ar y farchnad.

Eglurodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas:

"O'r dechrau'n deg, roedd cysyniad y Gronfa yn arloesol ac yn gyffrous; addawodd adfywio mawr ei angen er budd pawb yng Nghymru. Yn anffodus, mewn gwirionedd, mae cryn dipyn o'r buddsoddiad posibl hwn, hyd yma, wedi methu â dwyn ffrwyth, yn bennaf am fod yr angen i werthu asedau eiddo wedi cael effaith andwyol ar ddiben buddsoddi craidd y Gronfa.

“Rwy'n pryderu'n fawr na all Llywodraeth Cymru roi sicrwydd cyhoeddus bod y Gronfa wedi sicrhau gwerth am arian o werthu ei phortffolio o dir ac eiddo. Petai rhai o'r safleoedd wedi mynd ar y farchnad yn ddiweddarach, gallent fod wedi cael prisiau sylweddol uwch a thrwy hynny gynhyrchu mwy o arian i'w fuddsoddi mewn adfywio ledled Cymru.

"Wrth sefydlu'r broses o lywodraethu'r Gronfa, methodd swyddogion Llywodraeth Cymru â gwneud trefniadau digonol o ran atebolrwydd a goruchwyliaeth, yn enwedig ar gyfer adrodd ar weithgareddau'r Gronfa i Weinidogion.

“Fodd bynnag, rwy'n fodlon bod y camau y mae Llywodraeth Cymru a Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru (WEFO) wedi'u cymryd ers mis Hydref 2012 mewn ymateb i'r pryderon cynyddol ynglŷn â'r Gronfa, wedi bod yn briodol.”

Mae ein hadroddiad yn amlinellu cyfres hynod gymhleth o ddigwyddiadau rhyng-gysylltiedig ers sefydlu'r Gronfa ym mis Rhagfyr 2009 ac mae'n ystyried y rhan a chwaraeodd nifer fawr o sefydliadau ac unigolion.

Roedd troi tir ac adeiladau'n arian buddsoddi yn hollbwysig i lwyddiant y Gronfa fel cyfrwng adfywio, ond roedd yn bwysig dilyn proses briodol fel bod modd sicrhau'r elw mwyaf o werthiant. Er mwyn hawlio swm llawn cyllid yr Undeb Ewropeaidd a oedd ar gael, roedd angen i'r Gronfa werthu digon o barseli o asedau tir ac eiddo er mwyn rhyddhau £15.4 miliwn o arian cyfatebol a'i fuddsoddi cyn diwedd 2015.

Am na chafodd y portffolio ei farchnata ac am nad ategwyd y gwerthiant o £21.7 miliwn gan brisiad annibynnol, comisiynodd yr Archwilydd Cyffredinol gyngor prisio proffesiynol annibynnol. 

Dynododd y gallai'r portffolio o eiddo a werthwyd i SWLD fod wedi gwireddu dros £30 miliwn petai Llywodraeth Cymru a'r Gronfa wedi ymdrin â'r gwaredu'n wahanol. Fodd bynnag, nid oedd strwythur na chylch gwaith y Gronfa wedi'u dylunio i hwyluso'r elw mwyaf posibl o werthiant. 

Aeth yr Archwilydd Cyffredinol yn ei flaen i ddweud:

“Yn gyffredinol, ein canfyddiad oedd nad oedd cytundeb y gwerthiant wedi diogelu'n ddigonol fudd y cyhoedd o gynnydd yn y dyfodol yng ngwerth yr asedau a werthwyd. 

“Ar ôl ystyried y materion hyn yn ofalus, dof i'r casgliad na all y Gronfa na Llywodraeth Cymru ddangos eu bod wedi sicrhau gwerth am arian o werthu'r portffolio oherwydd diffygion yn y ffordd y trafodwyd y gwerthiant.”

 

I gael copi o'r datganiad llawn i'r wasg e-bostiwch cyfryngau@archwilio.cymru.