Mae’r Llyfrgell Genedlaethol wedi cymryd camau sylweddol tuag at wella ei threfniadau llywodraethu a rheoli

5 Rhag 2016 - 12:00yb

Ond mae heriau a chyfleoedd o hyd os yw’r Llyfrgell i barhau i fod yn gynaliadwy

Er y gwelliannau yn ddiweddar i’r trefniadau llywodraethu a chamau a gymerwyd i ostwng costau, mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn wynebu heriau a chyfleoedd wrth iddi geisio creu sylfaen gynaliadwy hirdymor, yn ôl adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Mae’r adroddiad yn nodi bod y Llyfrgell wedi profi cyfnod o aflonyddwch yn ei hanes, rhwng 2013 a 2015, pan fu’n rhaid iddi ostwng costau yn sylweddol o ganlyniad i leihad yn ei chyllid flwyddyn ar ôl blwyddyn gan Lywodraeth Cymru, y corff sy’n ei noddi. Yn ogystal â’r angen i ostwng costau, gwnaeth tân sylweddol yn 2013 a’r modd gwael o ymdrin â dau achos disgyblu gyfrannu at golli’r pwyslais ar flaenoriaethau strategol y Llyfrgell. Mae’r adroddiad yn nodi, er ei bod wedi llwyddo i ostwng ei chostau, na ystyriwyd effaith y gostyngiadau yn nifer y staff ar elfennau eraill o’r Cynllun Strategol yn ddigon manwl.

Yn ystod y cyfnod hwn, cychwynnodd y Llyfrgell ar raglen ailstrwythuro yn seiliedig ar ddiswyddo gwirfoddol gyda’r bwriad o gefnogi’r Cynllun Strategol newydd a chreu arbedion sylweddol yn ei chyllideb sylfaenol. Er mwyn osgoi’r risg o fethiant ariannol, nodwyd amcangyfrif o £1.25 miliwn o arbedion, sy’n cyfateb i ryw 40 o swyddi. Yn unol â’r cynigion newydd hyn, gostyngodd y Llyfrgell nifer ei staff gan 20 y cant rhwng mis Ebrill 2013 a mis Ebrill 2016, ond mae angen i’r Llyfrgell ailasesu ystod a maint ei gwasanaethau bellach a’r safonau ansawdd y mae’n ceisio eu cyflawni i ymateb i’r gostyngiadau o ran staff a chyllid.

Mae ail ran yr adroddiad heddiw ynglŷn â’r Llyfrgell 109 mlwydd oed yn Aberystwyth yn amlygu nifer o newidiadau cadarnhaol ers cyhoeddi adroddiad annibynnol a gomisiynwyd gan Ymddiriedolwyr y Llyfrgell ym mis Gorffennaf 2015. O dan ei harweinwyr newydd, mae’r adroddiad heddiw yn canfod bod y Llyfrgell wedi ymateb yn gadarnhaol i adroddiad 2015 ac wedi gwella agweddau pwysig ar ei threfniadau llywodraethu a rheoli, gan hefyd greu  perthynas waith agosach rhwng y swyddogion gweithredol a’r bwrdd.

Mae’r Llyfrgell wedi cydnabod bod newid yn hanfodol er mwyn parhau i fod yn hyfyw yn ariannol. Yn benodol, mae’r Llyfrgell yn cydnabod na ellir cynnal y defnydd o gronfeydd wrth gefn i fantoli’r gyllideb ac y bydd angen creu incwm ychwanegol neu barhau i gyflawni rhagor o arbedion, ond mae’r adroddiad hefyd yn nodi bod agweddau ar drefniadau cyllido presennol Llywodraeth Cymru yn cyfyngu ar allu’r Llyfrgell i gael darlun hirdymor.

Fodd bynnag, mae’r adroddiad yn amlygu bod datblygu Cynllun Strategol newydd a gweithredu egwyddorion Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn rhoi cyfle i’r Llyfrgell integreiddio ei gwaith o gynllunio adnoddau yn well yn yr hirdymor, gan gynnwys cynlluniau ar gyfer ei gweithlu a chyflwr ac addasrwydd adeilad y Llyfrgell.

Mae nifer o argymhellion wedi eu nodi ar gyfer y Llyfrgell a Llywodraeth Cymru, er mwyn galluogi’r Llyfrgell i adeiladu ar ei chynnydd, gyda phwyslais ar faterion yn y presennol a’r dyfodol, gan gynnwys:

  • Wrth ddatblygu Cynllun Strategol, dylai’r Bwrdd fabwysiadu cynllun busnes tair blynedd fydd yn cael ei ddiweddaru’n flynyddol.
  • Gweithio gyda Llywodraeth Cymru i nodi’r ffynonellau cyllid angenrheidiol er mwyn datblygu a chynnal yr asedau presennol; a
  • Chynnal asesiad o’r trefniadau presennol o ran y gweithlu er mwyn cyfrannu at adolygiad strategol o swyddogaethau’r Llyfrgell a’i darpariaeth yn y dyfodol.

Meddai’r Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan-Thomas: “Mae’r adroddiad heddiw yn amlygu maint yr heriau sy’n wynebu’r Llyfrgell Genedlaethol. Er ei bod wedi gostwng y costau’n sylweddol, dylai’r Llyfrgell bellach ganolbwyntio ar ddarlun mwy strategol, tymor hirach o ran cyfeiriad yr adnodd cenedlaethol pwysig hwn yn y dyfodol. Mae ei hymateb i’r heriau y mae’n eu hwynebu yn galonogol, a byddwn yn annog y Llyfrgell a Llywodraeth Cymru i barhau â’r momentwm presennol a gweithio gyda’i gilydd i fanteisio’n llawn ar y cyfleoedd y mae’r pwyslais newydd hwn yn eu cyflwyno.”