Mae gwaith cynllunio ariannol cynghorau yn cryfhau

17 Awst 2016 - 3:38yp
Deilen tyfu allan o goeden

Ond mae lle o hyd i wella'r modd y caiff arbedion eu canfod a'u cyflawni. 

Mae Cynghorau Cymru'n mynd drwy gyfnod o ostyngiadau parhaus yn eu cyllid, sy'n cael effaith ar eu gallu i ddarparu gwasanaethau allweddol i'r cyhoedd. Mae ein hadroddiad diweddaraf yn edrych ar ba mor gadarn yw cynghorau'n ariannol wrth reoli eu cyllid a chynllunio newidiadau i'r dyfodol. 

Mae'r adroddiad yn edrych ar ansawdd ac effeithiolrwydd cynllunio ariannol presennol, rheolaeth a threfniadau llywodraethu y 22 cyngor yng Nghymru. O'u cymryd gyda'i gilydd, mae'r meysydd perfformiad hyn wedi galluogi Archwilwyr i farnu pa mor gadarn yw cynghorau'n ariannol.

Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at y canlynol:

  • bod prosesau cynllunio ariannol yn 'cryfhau', ond bod lle i wella'r ffordd y caiff arbedion eu canfod a'u cyflawni;

  • bod systemau da yn eu lle sy'n gymorth i 'reoli a chadw cyllid dan reolaeth'; fodd bynnag, mae cadw gwariant o fewn cyfyngiadau’r gyllideb yn 'her' i rai awdurdodau; a

  • bod y trefniadau llywodraethu yn 'gadarn gan mwyaf' ond mai anghyson yw ymgysylltiad y cynghorwyr a hefyd effeithiolrwydd y penderfyniadau a wneir o ran arbedion. 

Mae'r adroddiad hwn yn adeiladu ar ein hadolygiad cynharach yn 2014-15 ac mae'n pwysleisio'r meysydd lle mae angen i gynghorau gryfhau eu perfformiad presennol. Mae'r adroddiad hefyd yn nodi rhai meysydd allweddol ar gyfer gwelliant ac yn argymell y dylai cynghorau a Llywodraeth Cymru wneud y canlynol:

  • cryfhau trefniadau cynllunio ariannol;

  • datblygu polisïau cynhyrchu incwm a chodi tâl ar draws y gorfforaeth;

  • sicrhau bod ganddynt strategaeth gynhwysfawr ar gyfer cronfa wrth gefn;

  • cryfhau trefniadau rheoli perfformiad er mwyn sicrhau bod cynlluniau ariannol tymor canol yn cael eu cyflawni;

  • sicrhau bod ganddynt gynlluniau cynilo cadarn a chywir; a

  • sicrhau bod ganddynt y capasiti a'r gallu corfforaethol i sicrhau bod materion ariannol yn cael eu rheoli'n effeithiol.

Meddai Huw Vaughan Thomas, Archwilydd Cyffredinol Cymru, heddiw:

"Mae cynghorau yng Nghymru yn wynebu heriau ariannol sylweddol. Mae effaith barhaus llymder a gostyngiadau mewn arian cyhoeddus, ynghyd â goblygiadau aneglur 'Brexit', yn golygu bod angen i gynghorau barhau i ymdopi â ansicrwydd. Er fy mod yn falch i weld cynghorau'n gwneud cynnydd o ran cryfhau'r broses gynllunio ariannol, mae angen iddynt wneud rhagor mewn ymateb i'r amgylchedd heriol, a bydd ein hargymhellion i awdurdodau a Llywodraeth Cymru yn gymorth i gynghorau symud ymlaen a sicrhau bod gwasanaethau'n cael eu rhedeg mor effeithlon ag sydd modd."