Mae buddsoddiad mewn gwasanaethau trydydd sector yn cynyddu, ond nid yw awdurdodau lleol yng Nghymru yn gwneud y defnydd gorau o'r trydydd sector

25 Ion 2017 - 3:49yp

Mae angen sicrhau eu bod yn sicrhau gwerth am arian a meithrin cydberthynas waith fwy strategol, dywed yr Archwilydd Cyffredinol.

(Fideo yn Saesneg un unig)

Nid yw awdurdodau lleol yng Nghymru bob amser yn gwneud y defnydd gorau o'r trydydd sector ac mae'n rhaid iddynt wneud mwy i sicrhau bod y gwaith y maent yn ei wneud ar hyn o bryd yn parhau i sicrhau gwerth am arian, yn ôl adroddiad a gyhoeddir heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae awdurdodau lleol wedi gorfod dod o hyd i ffyrdd newydd o gynnal gwasanaethau yn wyneb gostyngiadau mewn arian cyhoeddus ac, o ganlyniad, wedi cynyddu'r arian y maent yn ei roi i ddarparwyr eraill, yn enwedig y trydydd sector, i ddarparu gwasanaethau allweddol. Mae ymchwil gan Lywodraeth Cymru a Chyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (CGGC), a amlygwyd yn yr adroddiad, yn nodi bod y trydydd sector yng Nghymru yn cynnwys tua 32,500 o sefydliadau gwahanol, 230,000 o ymddiriedolwyr, 1.3 miliwn o wirfoddolwyr a 51,000 o gyflogeion. Hefyd, nododd yr adroddiad fod gwaith y trydydd sector gydag awdurdodau lleol yn cynyddu, gan gyfeirio at ddata a gyhoeddwyd gan Uned Ddata Llywodraeth Leol, mae'r adroddiad yn nodi cynnydd o 165.5% (o £68.7 miliwn yn 2001-02 i £248.8 miliwn yn 2013-14) yn y swm a ddyfarnwyd gan awdurdodau lleol i'r trydydd sector. 

Er gwaethaf y twf hwn, mae anghysondebau yn nhrefniadau awdurdodau lleol ar gyfer ariannu'r trydydd sector yn ei gwneud hi'n anodd dangos gwerth am arian o'r buddsoddiad uwch hwn. Mae'r adroddiad yn amlygu'r angen i awdurdodau lleol ddatblygu rhesymeg gliriach i esbonio pam maent yn gweithio mewn partneriaeth â'r trydydd sector a dylent fod yn glir ynghylch sut mae'r partneriaethau hyn yn eu helpu i gyflawni eu blaenoriaethau corfforaethol. Mae'r adroddiad yn asesu pa mor effeithlon ac effeithiol yw trefniadau ariannu awdurdodau lleol ar gyfer sefydliadau yn y trydydd sector. Mae systemau a threfniadau gwael ar gyfer dyfarnu a neilltuo arian i'r trydydd sector ar hyn o bryd yn gosod beichiau trymion ar sefydliadau. 

Mae'r adroddiad yn cynnwys adnodd hunanwerthuso er mwyn helpu awdurdodau i gynllunio, rheoli a goruchwylio eu gwaith gyda'r trydydd sector. Mae'r hunanasesiad hwn wedi'i ddarparu er mwyn helpu awdurdodau i fynd i'r afael â chanfyddiadau'r adolygiad a gwella'r ffordd y maent yn defnyddio eu hadnoddau ac yn gweithio gyda'r trydydd sector. Mae'r adroddiad hefyd yn gwneud nifer o argymhellion ar gyfer awdurdodau lleol a Llywodraeth Cymru gan gynnwys:

  • y dylai Llywodraeth Cymru roi arweiniad a chymorth drwy egluro'r hyn a ddisgwylir gan awdurdodau lleol yn sgil newidiadau deddfwriaethol diweddar megis Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol; ac
  • y dylai aelodau etholedig chwarae rôl allweddol wrth graffu ar y rhestr wirio a herio'n reolaidd er mwyn helpu eu hawdurdod i fynd i'r afael â bylchau a gwendidau. 

Meddai'r Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas, heddiw:

“Mae angen i Gymru sicrhau bod cydberthynas gref ac effeithiol rhwng llywodraeth leol a'r trydydd sector. Gan ei bod yn debygol y bydd mwy o wasanaethau'n cael eu darparu ar y cyd yn y dyfodol, mae'n rhaid i ni sicrhau bod trefniadau partneriaeth ac ariannu'n effeithiol, yn effeithlon ac yn cael eu rheoli'n dda ac yn parhau i ddiwallu anghenion y miloedd o bobl sy'n eu defnyddio ac yn dibynnu arnynt. Mae'r argymhellion yn fy adroddiad a'r rhestr wirio hunanwerthuso'n rhoi i awdurdodau lleol yr adnoddau sydd eu hangen arnynt er mwyn adolygu ac atgyfnerthu eu gwaith ar y cyd â'r trydydd sector a pharhau i ddiwallu anghenion dinasyddion nawr ac yn y dyfodol.”