Mae angen i fyrddau iechyd gryfhau eu trefniadau ar gyfer rheoli effaith ymarfer preifat ar y GIG

11 Chwef 2016 - 12:10yb

Ac nid yw systemau lleol yn ddigon cadarn i ddarparu sicrwydd na fydd cleifion preifat a fydd wedyn yn trosglwyddo i gael triniaeth gan y GIG yn cael mantais annheg

Yn ôl adroddiad a gyhoeddwyd heddiw, er bod ymarfer preifat yn cynrychioli lefel fechan iawn o weithgarwch o’i gymharu â chyfanswm y gweithgarwch GIG a gynhelir yng Nghymru, mae Archwilydd Cyffredinol Cymru wedi dod i’r casgliad nad oes gan fyrddau iechyd y trefniadau rheoli i sicrhau nad yw gwaith ymarfer preifat yn effeithio ar ddarpariaeth gwasanaethau’r GIG. Daeth hefyd i’r casgliad bod gwendidau mewn systemau lleol yn golygu na all byrddau iechyd ddarparu sicrwydd cadarn nad yw cleifion preifat yn ‘neidio’r ciw’ ar restrau aros y GIG ac yn derbyn gofal GIG yn gyflymach trwy dalu am ymgynghoriad preifat i ddechrau ac yna ymuno â rhestr aros y GIG.

Ar hyn o bryd, nid oes rhaid i fyrddau iechyd nodi cleifion preifat sy’n dod i’r GIG am driniaeth, sy’n ei gwneud yn anodd gwahaniaethu rhwng y cleifion hynny a chleifion y GIG a atgyfeiriwyd gan eu meddyg teulu, ac i gyrff GIG sicrhau bod eu hamserau aros yn deg a chyfartal. Ni lwyddodd dadansoddiad o amserau aros sampl bychan o gleifion preifat a ymunodd â rhestr y GIG wedyn i ddarparu ateb pendant ynghylch pa un a oedd cleifion yn neidio’r ciw. Cafodd rhai cleifion preifat a drosglwyddodd i’r rhestr GIG eu trin yn gyflymach nag arfer, ond canfuwyd fod cyfran fawr o’r rhain angen triniaeth brys. Fodd bynnag, canfu’r adolygiad hefyd bod llawer o gleifion wedi gorfod aros yn llawer hirach, er bod rhai ohonynt hefyd wedi’u nodi fel achosion brys.

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas Mae'n rhaid rheoli ymarfer preifat yn effeithiol er mwyn sicrhau nad yw’n rhoi straen ar adnoddau’r GIG. Mae angen rhoi mwy o ganllawiau cadarn ar waith i helpu staff GIG i gael dealltwriaeth well o sut y dylid trin cleifion preifat pan fyddant yn dod i’r GIG am driniaeth. Mae'n rhaid i fyrddau iechyd adolygu a gwella’r broses ar gyfer casglu data fel bod y wybodaeth a gesglir yn gadarn ac yn amserol. Dylai’r gwelliannau hyn helpu i sicrhau bod adnoddau’r GIG yn cael eu defnyddio yn gywir a bod holl gostau ymarfer preifat yn cael eu hadennill yn briodol

Mae angen gwella’r canllawiau ar sut i drin cleifion preifat sy’n cael eu trosglwyddo i’r GIG i gael triniaeth.

Mae’r wybodaeth a ddarperir gan Lywodraeth Cymru yn gwrthdaro â’r canllawiau ledled y DU, sy’n arwain at anghysondebau yn y modd y mae staff y GIG yn dehongli ac yn defnyddio’r wybodaeth. Nid yw’r prif ganllaw ar amserau aros a ddefnyddir gan staff GIG Cymru yn cyfeirio at sut i reoli ymarfer preifat o gwbl ac nid oes llawer o staff GIG Cymru yn ymwybodol o unrhyw ganllawiau yng Nghymru nac yn y DU hyd yn oed.

Yr egwyddor sylfaenol sydd yn llywio’r canllawiau ar ymarfer preifat yw na ddylai effeithio ar ddarpariaeth y GIG. Ond, nid yw’r canllawiau sy’n bodoli yn nodi’n glir pryd na faint o ymarfer preifat y gellir ei gynnal yn y GIG. Nid oes unrhyw fecanweithiau monitro ar waith ar hyn o bryd i sicrhau cydymffurfiad â’r canllawiau ac nid oes llawer o reolwyr y GIG yn ymwybodol o’r gweithgarwch ymarfer preifat sy’n cael ei gynnal yn eu meysydd clinigol.

Canfu data a gasglwyd yn rhan o’r archwiliad bod 98 y cant o ymarfer preifat mewn cyfleusterau GIG yn cael ei gynnal yn ystod yr wythnos, ac er bod peth o hyn yn cael ei reoli cyn ac ar ôl ymrwymiadau GIG, ac mewn sesiynau preifat penodedig, canfu bod nifer fechan o achosion yn cael eu cynnal yn ystod cyfnodau pan yr oedd amser wedi’i neilltuo i waith y GIG.

Mae gallu meddyg ymgynghorol i wneud gwaith ymarfer preifat yn gallu bod yn ffactor pwysig wrth geisio denu unigolion o’r radd flaenaf i ymgymryd â swyddi meddygon ymgynghorol yn y GIG. Yn ogystal â hynny, gall sefydliadau'r GIG ennill incwm o waith ymarfer preifat a wneir yn eu cyfleusterau, y gellir wedyn ei fuddsoddi yng ngwasanaethau'r GIG. Er bod y mwyafrif o fyrddau iechyd yn adennill costau yr ymarfer preifat a gynhelir ar safleoedd GIG, yn aml, bydd yn cymryd mwy na 3 mis i dderbyn taliadau ac, mewn rhai achosion, ni chaiff y costau eu hadennill o gwbl. Yn gyffredinol, mae’r prosesau ar gyfer adennill costau yn lletchwith ac maent weithiau yn seiliedig ar wybodaeth anghywir neu anghyflawn.