Mae angen gwelliant pellach ar lywodraethu a rheolaeth ariannol cynghorau cymuned a thref

16 Maw 2016 - 4:23yp

Er bod amseroldeb paratoi cyfrifon wedi gwella mae nifer yr achosion o farn archwilio amodol wedi cynyddu ac mae methiannau o ran llywodraethu ariannol yn parhau'n rhy uchel. 

Mae nifer y cynghorau cymuned a thref yng Nghymru sy'n darparu cyfrifon diwedd y flwyddyn yn amserol wedi gwneud gwelliant cyson ers 2013-14. Fodd bynnag, erys pryderon blaenorol ynghylch llywodraethu a rheolaeth ariannol, yn ôl adroddiad a ryddhawyd gan Archwilydd Cyffredinol.

Mae’r adroddiad ‘Llywodraethu a Rheolaeth Ariannol mewn Cynghorau Lleol 2014-15’ yn nodi gwelliant ers 2013-14 o ran amseroldeb paratoi cyfrifon archwiliedig gyda nifer yr archwiliadau a gwblhawyd wedi cynyddu i 96 y cant erbyn 30 Medi 2015. Mae'r gwelliant hwn yn parhau'r cynnydd graddol a wnaed gan y sector, gan gynyddu o 94 y cant ar gyfer cyfrifon 2013-14 a 91 y cant ar gyfer cyfrifon 2012-13 ac mae'n unol â gweithredoedd gan Lywodraeth Cymru i annog mwy o dryloywder gan gyrff cyhoeddus i esbonio sut y maent yn defnyddio arian cyhoeddus.

Mae nifer y cynghorau â barn archwilio amodol wedi cynyddu ar gyfer 2014-15 gan wyrdroi tuedd y tair blynedd flaenorol, gan gynyddu o 85 cyngor yn 2013-14 i 113 o gynghorau - cynnydd o dri y cant. Mae nifer y cynghorau sy'n derbyn barn amodol nad ydynt wedi derbyn amodau ar eu datganiad blynyddol yn y gorffennol yn achosi pryder penodol. Mae modd osgoi barn archwilio amodol os oes gan gynghorau unigol drefniadau llywodraethu a rheolaeth ariannol digonol ac effeithiol ar waith, ac yn dilyn y camau syml sy'n ofynnol i baratoi cyfrifon blynyddol a'u cyflwyno i'w harchwilio. Canfu’r adroddiad nad oedd 62 o'r 113 cyngor amodol yn 2014-15 wedi derbyn barn archwilio amodol rhwng 2011-12 a 2013-14.

Canfu’r adroddiad hefyd fod nifer annerbyniol o uchel o gynghorau wedi cael barn archwilio amodol am ddwy o'r pedair blwyddyn ariannol ddiwethaf. Mae'n fater o bryder o hyd bod 95 o gynghorau wedi cael barn archwilio amodol ar gyfer dau neu ragor o'r pedair blynedd diwethaf oherwydd, mewn llawer o achosion, mae'r farn archwilio yn amodol am yr un rhesymau bob blwyddyn gan nodi nad yw cynghorau'n gwella eu rheolaeth ariannol a'u llywodraethu.

Mae'r adroddiad hefyd yn nodi newidiadau a nodir ar gyfer y trefniadau archwilio ar gyfer cynghorau tref a chymuned ar gyfer archwiliad 2016-17. Bydd y trefniadau newydd yn canolbwyntio ar helpu cynghorau i wella eu prosesau llywodraethu a rheolaeth ariannol ac yn cynnwys archwilio trefniadau'r cyngor ar gyfer rheoli'r gyflogres a mabwysiadu Cod Ymddygiad i sicrhau llywodraethu effeithiol.

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas heddiw:
“O ystyried y cynnydd a wnaed y llynedd gan y cynghorau cymuned a thref o ran cyflwyno cyfrifon amserol mae'r canlyniadau ar gyfer eleni yn siomedig iawn. Mae nifer o gynghorau sydd wedi cyflwyno eu cyfrifon yn brydlon ac i safon yn flaenorol wedi methu cynnal eu safonau blaenorol ac mae'n annerbyniol bod cymaint o gynghorau wedi caniatáu i safonau ostwng. Byddwn yn annog cynghorau'n gryf i ymrwymo i fynd i'r afael â'r materion a'r gwendidau cyffredin a amlygir yn adroddiad heddiw a gweithio'n agos gydag archwilwyr i baratoi cyfrifon i safon dderbyniol yn y dyfodol.”