Llywodraeth Cymru'n gwneud cynnydd gyda rheoli perygl cynyddol llifogydd ac erydu arfordirol

20 Gorff 2016 - 4:34yp

Er bod cyflymder y newid wedi bod yn arafach nag a gynlluniwyd

(Sain yn Saesneg yn unig. Isdeitlau Cymraeg ar gael trwy gosodiadau closed captions "CC")

Mae mwy na 60 y cant o’r boblogaeth yn byw ger yr arfordir ac mae 208,000 o eiddo ledled Cymru’n wynebu risg o lifogydd o’r môr ac o afonydd. Y llifogydd arfordirol difrifol yn ystod gaeaf 2013-14 oedd y digwyddiad diweddaraf i dynnu sylw’n ddramatig at ba mor agored i lifogydd ac i erydiad yw rhai cymunedau a busnesau arfordirol a’r seilwaith ar yr arfordir.                             

Yn 2011, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei ‘Strategaeth Genedlaethol ar gyfer Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol’ ac mae pedwar Cynllun Rheoli Traethlin yn rhoi mwy o wybodaeth yn awr am y perygl o lifogydd ac erydu arfordirol, ynghyd â dulliau gweithredu a awgrymir ar gyfer rheoli’r peryglon hyn.                

Mae’r adroddiad diweddaraf hwn yn ystyried cynnydd Llywodraeth Cymru a’i phartneriaid gyda rheoli’r perygl o lifogydd ac erydu arfordirol, gan ganfod bod buddsoddiad diweddar wedi gwella’r warchodaeth arfordirol a sicrhau rhai manteision ehangach. Mae’r adroddiad yn nodi bod angen rhagor o welliannau er mwyn rhoi sylw i faterion capasiti, cynllunio ar gyfer y tymor hir a sicrhau bod y gwariant yn cael ei flaenoriaethu i’r meysydd sydd mewn angen mwyaf. Er bod cyflymder y newid wedi bod yn arafach nag a gynlluniwyd, mae hwb o’r newydd wedi bod ers yr Adolygiad o Lifogydd Arfordirol yn dilyn stormydd gaeaf 2013-14.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cynnal ei buddsoddiad mewn rheoli’r perygl o lifogydd ac erydu arfordirol yn ystod y cyfnod presennol o gyni. Ers 2010-11, mae Llywodraeth Cymru wedi neilltuo £120 miliwn, gan gynnwys £25 miliwn o gronfeydd yr Undeb Ewropeaidd, ar gyfer prosiectau cyfalaf ar hyd arfordir Cymru. Mae’r amcangyfrifon yn dynodi y byddai gweithredu’r prosiectau yn y Cynlluniau Rheoli Traethlin angen £20 miliwn, gan godi i £30 miliwn o fuddsoddiad bob blwyddyn hyd at ddiwedd y ganrif hon.

Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud ymrwymiad ar gyfer 2018-19 i 2020-21, sef y bydd Rhaglen Rheoli Peryglon Arfordirol newydd gwerth £150 miliwn yn cefnogi cynghorau i roi rhagor o brosiectau ar waith yn unol â’u Cynlluniau Rheoli Traethlin. Fodd bynnag, mae cyllid craidd Llywodraeth Cymru ar gyfer gweithgareddau eraill yn cael ei neilltuo’n flynyddol drwy gyfrwng y Rhaglen Buddsoddi yn yr Arfordir a Llifogydd ac nid oes cynlluniau cyllido cadarn ar hyn o bryd ar gyfer buddsoddiad cyfalaf y tu hwnt i 2020-21 pan ddaw’r Rhaglen Rheoli Peryglon Arfordirol i ben. Ar gyfer y cymunedau sydd wedi’u datgan yn y Cynlluniau Rheoli Traethlin fel cymunedau sydd â dyfodol anghynaliadwy, mae’r syniad o gilio a reolir yn fygythiad. Mae’r adroddiad yn galw am arweiniad strategol cenedlaethol clir ar gilio a reolir ac yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddatgan rhai opsiynau fel bod cynghorau’n gallu gweithio gyda’r cymunedau hyn a gwella eu diogelwch.

Dywedodd Huw Vaughan Thomas, yr Archwilydd Cyffredinol: “Mae rheoli’r perygl o lifogydd ac erydu arfordirol yn bryder difrifol i lawer yng Nghymru ac mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd rhai camau cadarnhaol i wella diogelwch. Fodd bynnag, gyda newid hinsawdd, mae graddfa’r her sydd o’n blaen yn sylweddol ac mae angen buddsoddiad arwyddocaol yn y tymor hir a bydd rhaid i Lywodraeth Cymru a’i phartneriaid roi mwy o gefnogaeth ac arweiniad i gymunedau sy’n wynebu bygythiad uniongyrchol y peryglon yma. Mae adolygiad arfaethedig Llywodraeth Cymru o’i Strategaeth Genedlaethol yn 2017-18 yn gyfle i adlewyrchu ac adeiladu ar y cynnydd hyd yma a rhai o’r materion y tynnir sylw atynt yn fy adroddiad i’’.