Gwendidau Difrifol Wrth Roi Arian Grant I Ganolfan Cywain

16 Ebr 2014 - 4:33yp

Ni chafodd y prosiect ei fonitro’n briodol ac nid oedd yn rhoi gwerth am arian yn ôl yr Archwilydd Cyffredinol

Wrth roi arian grant i Ganolfan Cywain, atyniad treftadaeth gwledig i dwristiaid yn y Gogledd, ni wnaeth Llywodraeth Cymru na chyllidwyr eraill y sector cyhoeddus herio’n ddigonol y rhagdybiaethau diffygiol ynglŷn â’r incwm y byddai’r Ganolfan yn ei greu a’r diffyg eglurder ynglŷn â’r hyn yr oedd y Ganolfan i fod i’w gynnig. Roedd y cyllidwyr hefyd wedi methu rhoi’r camau priodol ar waith i leihau’r perygl y byddai’r Ganolfan yn methu. Dyma brif ganfyddiadau adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol a gyhoeddir heddiw.

Agorodd Canolfan Cywain ym mis Ebrill 2008, ond wynebodd anawsterau yn fuan wedyn cyn cau ym mis Medi 2011. Amcangyfrifwyd mai cost y ganolfan i’r sector cyhoeddus oedd £2.2 miliwn. Fodd bynnag, erbyn i’r Ganolfan gau yn 2011, roedd y gost i’r sector cyhoeddus wedi codi i dros £3.4 miliwn.

Meddai Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas, heddiw:

Mae fy adroddiad ar Ganolfan Cywain yn amlygu rhai gwendidau difrifol mewn rheoli grantiau gan gyrff y sector cyhoeddus a oedd yn bodoli ar y pryd. Ers hynny, bu rhai gwelliannau i’r broses o reoli arian grant. Bwriad fy argymhellion yw cryfhau’r trefniadau hyn ymhellach a sicrhau bod grantiau Llywodraeth Cymru yn rhoi gwell gwerth am arian.

Yn ôl yr adroddiad heddiw, roedd pob un o gyllidwyr y sector cyhoeddus wedi cydnabod, i raddau gwahanol, bod achos busnes y Ganolfan yn seiliedig ar ragdybiaethau digefnogaeth ac afrealistig. Ond er gwaethaf hynny, aethant ati i gymeradwyo arian grant heb roi mesurau effeithiol ar waith i liniaru a rheoli’r risgiau i’r prosiect a nodwyd ganddynt. Roedd y cyllidwyr wedi rhoi gormod o bwyslais ar fanteision posibl y prosiect hefyd, ac ni wnaethant gydweithio mewn ffordd a oedd yn cefnogi proses effeithiol o wneud penderfyniadau.

Pan agorodd y Ganolfan, ni wnaeth y cyllidwyr fonitro ei gweithrediadau’n ddigonol, ac roeddynt yn araf yn ymateb i’r broses o gau’r Ganolfan, a’r bygythiad i’w chau cyn hynny, er mwyn diogelu budd y cyhoedd yn yr asedau.

Mae’r adroddiad ar Ganolfan Cywain yn dilyn nifer o ymchwiliadau diweddar eraill gan yr Archwilydd Cyffredinol i gynlluniau a ariannwyd â grant. Mae’r adroddiadau hyn wedi dangos bod newidiadau sylweddol o ran sut mae cyrff cyhoeddus yng Nghymru yn rheoli arian grant, ac mae adroddiad heddiw yn awgrymu y bydd y newidiadau hyn yn ei gwneud yn llai tebygol y bydd y camgymeriadau a welwyd wrth ariannu Canolfan Cywain yn cael eu hailadrodd. 

Fodd bynnag, mae adroddiad heddiw yn argymell dau newid  arall:

  • Dylai Llywodraeth Cymru weithredu i sicrhau bod pob un o gyllidwr y sector cyhoeddus yn ymwybodol o’r risgiau wrth asesu prosiectau unigol, er enghraifft drwy ei gwneud yn ofynnol i rannu pob asesiad o brosiect â’r cyllidwyr neu drwy gwblhau un arfarniad ariannol ar ran pob cyllidwr;
  • Pan fo cyllidwyr yn gwybod bod prosiect yn wynebu anawsterau difrifol a bod y cyfnod cadw asedau yn agosáu neu wedi dod i ben, dylent roi camau brys ar waith i ddiogelu budd y cyhoedd yn yr asedau.