Gwasanaethau iechyd yr amgylchedd o dan bwysau cynyddol

28 Hyd 2014 - 4:29yp

Ein hadroddiad yn canfod nad yw gwasanaethau’n trawsnewid er mwyn diogelu’r amgylchedd a’r cyhoedd yn y dyfodol.

Mae cynghorau Cymru yn canfod ffyrdd i gyflawni eu rhwymedigaethau statudol mewn perthynas ag iechyd yr amgylchedd, ond mae pryderon ynglŷn â’r ffordd y caiff y gwasanaethau pwysig hyn eu darparu yn y dyfodol.

Yn yr astudiaeth gyntaf mewn cyfres o astudiaethau sy’n edrych ar sut mae cynghorau’n llwyddo i ddarparu gwasanaethau allweddol gyda llai o arian, mae’r adroddiad 'Cyflawni â llai - yr effaith ar wasanaethau Iechyd yr amgylchedd a dinasyddion' hefyd yn cynnwys gwybodaeth a gasglwyd gan y cyhoedd yn ein hymgyrch 'Fy Nhref Iach'  a gynhaliwyd ym mis Ionawr eleni.

Dywedodd Huw Vaughan-Thomas, Archwilydd Cyffredinol:  

Mae gwasanaethau iechyd yr Amgylchedd yn effeithio ar bob agwedd ar ein bywydau. Maent yn chwarae rhan bwysig o ran sicrhau ein bod yn cadw ein pentrefi a’n cymdogaethau’n iach. Yn sgil toriadau cynyddrannol ac adweithiol mewn gwariant mae gwasanaethau iechyd yr amgylchedd o dan bwysau cynyddol ac mewn perygl o fod yn anghynaliadwy. Mae angen i gynghorau ganfod ffyrdd mwy effeithiol o weithio os ydynt am barhau i ddarparu’r gwasanaethau pwysig hyn i’r cyhoedd yng Nghymru ac i gyflawni eu cyfrifoldebau iechyd yr amgylchedd presennol a’u cyfrifoldebau yn y dyfodol.

Canfu’r adroddiad nad yw gwariant cynghorau ar iechyd yr amgylchedd, sy’n cwmpasu ystod o wasanaethau, yn cael ei amddiffyn yn ystod y cyfnod presennol o gyni. Mae toriadau mewn gwariant yn cael effaith ar allu gwasanaethau iechyd yr amgylchedd i gyflawni blaenoriaethau strategol cenedlaethol, yn ogystal ag amddiffyn y cyhoedd ac ymwelwyr i Gymru.  

Canfu ein hadroddiad y bu gostyngiad arwyddocaol yn yr adnoddau sydd ar gael i iechyd yr amgylchedd yn ystod y tair blynedd diwethaf. Mae’r rhain yn cynnwys gostyngiad cyffredinol o 4.2 y cant mewn cyllidebau, ac yn fwy arwyddocaol, gostyngiad o 16.4 y cant yn nifer y staff. 

Mae’r adroddiad hefyd yn nodi y bydd cynghorau yn ei chael hi’n anodd gweithredu dyletswyddau newydd iechyd yr amgylchedd a fydd yn amddiffyn y cyhoedd oherwydd y lleihad mewn adnoddau. Yn olaf, daethom i’r casgliad fod Gwasanaethau Iechyd yr Amgylchedd ar bwynt tyngedfennol. Er mwyn i gynghorau sicrhau eu bod yn gallu parhau i fodloni eu cyfrifoldebau cyfreithiol ac i gyflawni yn erbyn blaenoriaethau cenedlaethol a lleol, mae angen iddynt edrych yn radical ar ad-drefnu a thrawsnewid gwasanaethau.

Mae’r adroddiad hefyd yn cynnwys nifer o argymhellion sy’n cynnwys:

  • Gwella effeithlonrwydd a gwerth am arian drwy ymchwilio i opsiynau fel cydweithio, defnyddio contractwyr allanol a chodi tâl am wasnaethau.
  • Adolygu safon arfer gorau er mwyn cysoni gwaith iechyd yr amgylchedd â blaenoriaethau strategol clir.
  • Rhoi’r sgiliau a’r cymorth angenrheidiol i gadeiryddion ac aelodau er mwyn craffu’n effeithiol ar berfformiad y gwasanaeth a’i herio. 
  • Gwella ymgysylltu â thrigolion lleol ynghylch toriadau arfaethedig i gyllidebau a newidiadau mewn gwasanaethau. 
  • Pennu disgwyliadau clir ar gyfer gwasanaethau iechyd yr amgylchedd y cyngor o dan ddeddfwriaeth newydd ym meysydd tai ac iechyd a chytuno ar sut y caiff y dyletswyddau hyn eu cyflawni.