Cynghorau tref a chymuned yng Nghymru yn dangos gwelliant o ran cyflwyno'u cyfrifon yn brydlon

16 Medi 2015 - 12:01yb

Fodd bynnag, mae nifer y barnau archwilio amodol a methiannau o ran llywodraethu ariannol yn dal i fod yn rhy uchel 

Mae prydlondeb cyflwyno cyfrifon diwedd y flwyddyn gan gynghorau tref a chymuned yng Nghymru wedi gwella ers 2011-12. Fodd bynnag, mae gan y sector yn gyffredinol le i wella o ran rheolaeth ariannol a llywodraethu, yn ôl adroddiad a gyhoeddir heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru. 

Mae'r adroddiad ‘Rheoli Ariannol a Llywodraethu mewn Cynghorau Tref a Chymuned 2013-14’ yn nodi gwelliant sylweddol ers 2011-12 o ran prydlondeb llunio a chyflwyno cyfrifon archwiliedig gyda'r nifer o archwiliadau a gwblhawyd yn cynyddu i 696 (94 y cant) erbyn 30 Medi 2014. Mae'r gwelliant yn golygu bod cynnydd cyson yn parhau i gael ei wneud gan y sector, gan gynyddu o 91 y cant ar gyfer cyfrifon 2012-13 ac 87 y cant ar gyfer cyfrifon 2011-12, ac mae'n cyd-fynd â'r bwriad gan Lywodraeth Cymru i annog gwell tryloywder gan gyrff cyhoeddus wrth egluro sut y maent yn defnyddio arian cyhoeddus. Fodd bynnag, mae Cymru yn parhau i fod ymhell y tu ôl i Loegr, lle derbyniodd 98 y cant o gynghorau plwyf eu barn archwilio a'u tystysgrif erbyn 30 Medi 2014.

Ar 31 Rhagfyr 2014, nid oedd 15 o gynghorau yng Nghymru wedi derbyn barn archwilio. Roedd hyn dri mis ar ôl y dyddiad cau statudol, ac yn deillio o oedi yn sgil cynghorau'n methu rhoi tystiolaeth ddigonol i ategu'r farn archwilio, eu bod yn methu ag anfon datganiadau blynyddol a gymeradwywyd i’r archwilydd, neu oherwydd ymholiadau gan yr archwilydd sydd heb eu datrys. Roedd pum cyngor arall wedi methu â llunio datganiad blynyddol na darparu tystiolaeth ddigonol i gefnogi datganiad blynyddol ar gyfer 2013-14 a hyd at bedair o'r blynyddoedd ariannol blaenorol. Er bod pedwar o’r cynghorau hyn bellach wedi eu hardystio a’r archwiliadau wedi’u cwblhau, mae gan Gyngor Cymuned Machynlleth werth pum mlynedd o gyfrifon hwyr yn dal i fod heb eu cwblhau.

Ar nodyn cadarnhaol, mae’r adroddiad yn tynnu sylw at y ffaith fod y nifer o gynghorau sy’n derbyn barnau archwilio amodol wedi lleihau. Serch hyn, mae’n parhau i fod yn bryder fod 45 o gynghorau wedi derbyn barnau archwilio amodol am ddwy neu ragor o’r tair blynedd diwethaf, gyda 19 o gynghorau’n derbyn barn amodol ym mhob un o’r tair blynedd diwethaf. Mewn nifer o achosion, yr un rhesymau sy’n gyfrifol am y ffaith fod y barnau archwilio yn amodol bob blwyddyn, gan awgrymu nad yw cynghorau yn gwella eu trefniadau rheoli ariannol a llywodraethu.

Mae'r adroddiad hefyd yn nodi sut y bydd trefniadau archwilio ar gyfer cynghorau tref a chymuned yn newid ar gyfer archwiliad 2015-16. Bydd y trefniadau newydd yn helpu cynghorau i wella eu dulliau rheoli ariannol a llywodraethu a bydd yn cynnwys ystyried trefniadau cynghorau ar gyfer pennu a monitro cyllidebau ac ar gyfer defnyddio gwasanaethau archwilwyr mewnol.

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas, heddiw:
“Mae'n dda gennym fod cynnydd yn cael ei wneud gan gynghorau tref a chymuned o ran cyflwyno cyfrifon yn brydlon. Mae'r cyfrifoldeb o fod yn atebol am y ffordd y maent yn gwarchod arian cyhoeddus a roddwyd yn eu gofal yn rôl bwysig iawn gan fod gan ddinasyddion yr hawl i weld ble y caiff arian cyhoeddus ei wario. Serch hyn, mae rhai cynghorau yn dal i fethu â chyflawni eu dyletswyddau cyfreithiol yn briodol, ac rwyf wedi dwyn sylw’r Gweinidog at fy mhryderon. Byddwn yn annog cynghorau i barhau i adeiladu ar y cynnydd hwn drwy fynd i'r afael â'r problemau a'r gwendidau cyffredin a nodir yn yr adroddiad heddiw a gweithio'n agos gydag archwilwyr i baratoi cyfrifon yn y dyfodol.”