Cyfoeth Naturiol Cymru mewn sefyllfa gref i gyflawni’r buddiannau a fwriadwyd

3 Chwef 2016 - 3:04yp

Ond mae’n wynebu heriau sylweddol wrth iddo ymateb i bwysau cyllido ac ymgymryd â chyfrifoldebau newydd

Trawsgrifiad Cymraeg  - Saesneg yn unig [Word 14KB Agorir mewn ffenest newydd]

Mae mabwysiadu dull cadarn a threfnus i sefydlu’r corff amgylcheddol Cyfoeth Naturiol Cymru yn golygu bod ganddo’n awr sylfaen cadarn i barhau i gyflawni’r buddiannau a fwriadwyd wrth ei greu ac ar gyfer mynd i’r afael â’r heriau y bydd yn eu hwynebu yn y dyfodol. Dyna a ddywed adroddiad a ryddhawyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru. 

Cafodd Cyfoeth Naturiol Cymru ei greu gan Lywodraeth Cymru ar 1 Ebrill 2013, gan ddisodli tri chorff etifeddiaeth – Cyngor Cefn Gwlad Cymru, Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru a Chomisiwn Coedwigaeth Cymru – yn ogystal ag ymgorffori rhai o swyddogaethau Llywodraeth Cymru. Dyma’r mwyaf o’r cyrff a noddir gan Lywodraeth Cymru gyda chyllideb flynyddol o £187 miliwn yn 2015-16 ac mae ar hyn o bryd yn cyflogi tua 2,000 o bobl ledled Cymru. Roedd yr achos busnes dros greu corff newydd yn rhagweld buddiannau gwerth £158 miliwn yn ystod y 10 mlynedd hyd ddiwedd 2022-23 ac arbediad net gwerth £92 miliwn yn cael ei ragweld ar gyfer y cyfnod hwn ar ôl ystyried costau sefydlu a throsglwyddo.

Mae adroddiad heddiw’n dangos bod rhai heriau sylweddol y bu’n rhaid iddo eu goresgyn yn ystod sefydlu a datblygiad cynnar y corff newydd, gan gynnwys cyfnod trosglwyddo byr a gwahaniaethau yn nhrefniadau llywodraethu, systemau gweithredu a diwylliannau sefydliadol y tri chorff etifeddiaeth.

Yn ystod ei ddwy flynedd gyntaf, bu Cyfoeth Naturiol Cymru yn cynnal dilyniant busnes yn ystod cyfnod o newid sefydliadol a hefyd wrth ddelio ag achosion difrifol o lifogydd a chlefyd coed. Mae’r adroddiad yn dangos y cynnydd da a wnaethpwyd gan y corff i gyflawni’r arbedion ariannol a’r buddiannau eraill a fwriadwyd. Drwy gydnabod cyfyngiadau ei raglen newid wreiddiol, mae’r corff wedi rhoi blaenoriaeth i bwyslais ar reoli pobl a staff ac ar ymgysylltu â rhanddeiliaid fel rhan o raglen drawsnewid fwy uchelgeisiol y mae’n awr yn ei dilyn.

Er bod Cyfoeth Naturiol Cymru wedi mabwysiadu dull rhagweithiol o ddelio ag effaith newidiadau deddfwriaethol fel Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) a Bil yr Amgylchedd (Cymru), mae ansicrwydd ynglŷn ag unrhyw gyllid ychwanegol a fydd ar gael i gyflawni cyfrifoldebau statudol newydd. Ochr yn ochr â gostyngiadau yng nghyllid craidd Llywodraeth Cymru yn 2015-16 a 2016-17 a’r angen i gyflawni ymrwymiadau a wnaethpwyd eisoes i arbed, mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn wynebu heriau sylweddol mewn cynllunio ariannol a chyflenwi gwasanaethau yn y tymor canolig.

Mae’r adroddiad yn gwneud cyfanswm i chwech o argymhellion ar gyfer gwella, gan gynnwys:

  • bod Llywodraeth Cymru yn cynnig mwy o eglurder ar drefniadau cyllido’r dyfodol a blaenoriaethau allweddol, o gofio’r pwysau ar adnoddau;
  • dylai Cyfoeth Naturiol Cymru adolygu ei weithgareddau ymgysylltu â staff a rhanddeiliaid i arddangos yn well eu gwerth, eu heffeithiolrwydd a’u haliniad â diben, gweithgareddau a chanlyniadau’r sefydliad; a
  • bod Cyfoeth Naturiol Cymru yn sicrhau bod ei ymarferiad gwerthuso swyddi’n effeithiol i ddiwallu anghenion y corff yn y dyfodol. 

Meddai Archwilydd Cenedlaethol Cymru, Huw Vaughan Thomas heddiw:

“Mae gwersi positif i’w dysgu yn y dyfodol drwy edrych ar sefydlu a datblygiad cynnar Cyfoeth Naturiol Cymru, a hynny i’r sefydliad eu hun ac wrth edrych ymlaen at ad-drefnu posibl mewn llywodraeth leol. Fodd bynnag, mae’r sefydliad yn dal i wynebu heriau sylweddol i drawsnewid ei hun ar gyfer y dyfodol. Mae fy adroddiad yn pwysleisio’r angen am ddeialog rhwng Cyfoeth Naturiol Cymru, Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid eraill, i gytuno ar flaenoriaethau cyflawni allweddol ar gyfer y pum mlynedd nesaf, yn enwedig yng nghyd-destun y pwysau ar gyllido.”