Cronfa Fuddsoddi Gwyddorau Bywyd Cymru

25 Chwef 2016 - 9:00yb

‘Roedd agweddau o’i sefydlu, llywodraethiant, arolygu a gweithrediad cynnar yn wallus ac wedi eu dogfennu’n wael’, meddai’r Archwilydd Cyffredino, ond mae cysyniad y Gronfa yn arloesol ac yn glodwiw ar lawer ystyr.

Heddiw, cyhoeddodd yr Archwilydd Cyffredinol ei adroddiad ar sefydlu ac arolygu Cronfa Fuddsoddi Gwyddorau Bywyd Cymru. Edrychodd yr adroddiad ar sefydlu, llywodraethiant, arolygu a gweithrediad cynnar y Gronfa gan ystyried a wnaeth Llywodraeth Cymru a Chyllid Cymru sefydlu’r Gronfa ac arolygu ei gweithrediadau cychwynnol (yn cynnwys y tri buddsoddiad cyntaf) yn effeithiol.

Dyma ganfyddiadau’r adroddiad:

  • Cafodd gwrthdaro buddiannau ei ddatgan yn briodol ond dylai hyn fod wedi cael ei drin yn gadarnach gan Lywodraeth Cymru;
  • Yr oedd y penderfyniad i gaffael rheolwr i’r gronfa wedi ei ddogfennu’n wael, heb unrhyw gofnodion cyfoes i ddangos y byddai contractio am reolwr i’r gronfa yn rhoi gwell gwerth am arian na recriwtio staff arbenigol gan Gyllid Cymru ei hun;
  • Yr oedd rhai diffygion arwyddocaol yn y modd y gwnaeth Cyllid Cymru gaffael Rheolwr y Gronfa;
  • Ni all Llywodraeth Cymru na Chyllid Cymru roi cyfiawnhad digonol dros grynswth eu taliadau i’r tendrwr llwyddiannus dan y trefniadau interim;
  • Nid oedd y trefniadau arolygu a osodwyd gan Gyllid Cymru yn ddigon cadarn, ac o ganlyniad ni chafodd un agwedd o’r buddsoddiad yn ReNeuron Plc ei drin yn unol â chontractau Rheoli’r Gronfa;
  • Nid oedd y ffaith i Lywodraeth Cymru ddyfarnu cymorth ariannol mewn egwyddor i ReNeuron yn cydymffurfio â’u prosesau busnes arferol, ac nid oes modd cadarnhau a wnaeth drin yn briodol wrthdrawiad buddiannau clir a ddatganwyd iddynt;
  • Roedd gwrthdaro buddiannau wedi eu rheoli’n iawn gan bawb dan sylw, a hyd yma, nid yw Cyllid Cymru wedi nodi unrhyw bryderon ynghylch trin gwrthdrawiadau ym muddsoddiadau dilynol y Gronfa;
  • Ar hyn o bryd ni all Cyllid Cymru, nac yn wir Llywodraeth Cymru, arfer unrhyw reolaeth gontractaidd dros y ffioedd trefnu a godir gan Reolwr y Gronfa, oherwydd i’r sgôp ar gyfer codi ffioedd o’r fath gael ei anwybyddu yn ystod y broses gaffael;
  • Trwy ddewis hepgor eu hawl contractaidd i symud ymaith Reolwr y Gronfa heb achos, mae Cyllid Cymru wedi lleihau eu gallu i arfer rheolaeth dros gontract rheoli’r gronfa a thanseilio eu pŵer cyfreithiol eu hunain i ymyrryd ar ffioedd trefnu; a
  • Nid yw Llywodraeth Cymru eto wedi pennu i ba raddau y mae’n disgwyl i endidau’r sector preifat sydd wedi eu contractio i reoli a chyflwyno gwasanaethau cyhoeddus ar eu rhan gydymffurfio ag Egwyddorion Nolan.
  • Ni ganfuodd yr Archwilydd Cyffredinol unrhyw dystiolaeth fod Rheolwr y Gronfa yn gweithredu mewn unrhyw fodd sy’n amhriodol neu’n anghywir wrth gymryd agwedd fasnachol tuag at reoli’r Gronfa

Mae’r adroddiad yn cynnwys naw prif argymhelliad i Lywodraeth Cymru. Bwriad yr argymhellion yw cynnal a gwella’r broses o gymryd risgiau dan reolaeth dda a llywodraethiant da, yn hytrach na mygu arloesedd. Erys yn hanfodol bwysig ym marn yr Archwilydd Cyffredinol i Lywodraeth Cymru barhau i archwilio ffyrdd newydd o gefnogi eu blaenoriaethau polisi sydd yn gynaliadwy ac yn harneisio sgiliau, profiad a chyllid y sector preifat

Meddai’r Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas heddiw: “Mae cysyniad Cronfa Fuddsoddi Gwyddorau Bywyd Cymru yn arloesol a chlodwiw ar lawer ystyr. Mae’r adroddiad hwn yn delio ag amrywiol wendidau yn y modd y sefydlodd Llywodraeth Cymru a Chyllid Cymru’r Gronfa a’i harolygu yn ystod ei gweithrediadau cynnar. Mae’r canfyddiadau’n tanlinellu’r angen am lywodraethiant cryf mewn oes pan fo’r esgid yn gwasgu. Mae llawer o ganfyddiadau’r adroddiad yn berthnasol yn fwy cyffredinol i weithgareddau llywodraethu eraill hyd braich. Eu bwriad oll yw cefnogi a gwella’r broses o gymryd risgiau dan reolaeth dda a llywodraethiant da.”

Nodiadau:

  • Mae ‘gwyddorau bywyd’ (yn bennaf bioleg, technoleg biofeddygol, geneteg a disgyblaethau cysylltiedig) yn sbardun sylweddol a chynyddol i dwf economaidd mewn cenhedloedd diwydiannol modern ledled y byd, ac y mae llawer llywodraeth naill ai yn buddsoddi neu’n cefnogi buddsoddiad yn y sector busnes pwysig hwn. Yng Nghymru, cyhoeddwyd Cronfa Fuddsoddi Gwyddorau Bywyd Cymru (y Gronfa) ym Mawrth 2012 gan Weinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth.
  • Cronfa ecwiti unswydd yw’r Gronfa a ddelir ar ran Llywodraeth Cymru gan Cyllid Cymru ccc (Cyllid Cymru). Mae gan y Gronfa darged o werth buddsoddi o £100 miliwn ar gyfer buddsoddi mewn busnesau gwyddorau bywyd sydd wedi eu lleoli yng Nghymru neu a fydd yn cael eu lleoli yno. Hyd yma, ymrwymodd Llywodraeth Cymru £50 miliwn, gyda’r disgwyliad cychwynnol y denir £50 miliwn yn ychwanegol mewn cyllid cyfatebol o sector preifat yn y man gan y sawl a gontractiwyd i fod yn Rheolwr y Gronfa, Arthurian Life Sciences Ltd (Rheolwr y Gronfa).
  • Ym Mawrth 2015 cyhoeddodd Rheolwr y Gronfa eu bwriad i geisio codi £150 miliwn neu fwy gan brif fuddsoddwyr sefydliadol byd-eang. Bwriad Rheolwr y Gronfa yw y bydd hyn ar gael i’w fuddsoddi yn y sector gwyddorau bywyd yng Nghymru, i gefnogi buddsoddiadau presennol y Gronfa ac i gyd-fuddsoddi ochr yn ochr â’r Gronfa mewn buddsoddiadau newydd. Uchelgais Rheolwr y Gronfa yw creu portffolio buddsoddi o 25 i 30 cwmni, gyda chefnogaeth i ymchwil gan brifysgolion a sgil-weithgareddau masnachol, ynghyd ag unrhyw ymrwymiadau cyllido pellach gan Lywodraeth Cymru a lle i ddenu Partneriaid Cyfyngedig ychwanegol i’r Gronfa ei hun. 
  • Ym Medi 2013 derbyniodd yr Archwilydd Cyffredinol gais trwy Gadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus gan aelod o’r cyhoedd ynghylch buddsoddiad y Gronfa yn Awst 2013 yn ReNeuron Plc. Mewn ymateb, penderfynodd yr Archwilydd Cyffredinol gynnal adolygiad archwilio o sefydlu, llywodraethiant, arolygu a gweithrediad cynnar y Gronfa. Ar ran yr Archwilydd Cyffredinol, mae staff Swyddfa Archwilio Cymru wedi edrych i mewn i weld a wnaeth Llywodraeth Cymru a Chyllid Cymru sefydlu’r Gronfa ac arolygu ei gweithrediadau cychwynnol yn effeithiol. Nid yw cyfeiriadau at ReNeuron Plc yn adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol yn awgrymu unrhyw feirniadaeth o gwbl o’r cwmni ei hun.
  • Mae’n bwysig nodi nad yw’r adroddiad archwilio hwn yn ystyried a yw perfformiad buddsoddi’r Gronfa ei hun yn rhoi gwerth am arian. Y rheswm am hyn yw gellir yn synhwyrol gynnal asesiad o’r fath yn unig wedi i’r Gronfa sefydlu mwy o record o berfformio yn gyffredinol yn erbyn ei thargedau ar gyfer buddsoddi a sicrhau cyllid cyfatebol o’r sector preifat.