Contract meddygon ymgynghorol y GIG yn methu â sicrhau'r manteision a fwriadwyd

8 Chwef 2013 - 12:00yb

Ers ei gyflwyno yn 2003, mae symiau sylweddol o arian wedi cael eu gwario ar weithredu contract meddygon ymgynghorol diwygiedig y GIG yng Nghymru.

Ym mis Rhagfyr 2003, cyflwynwyd contract diwygiedig i feddygon ymgynghorol y GIG yng Nghymru gyda'r bwriad o sicrhau nifer o fanteision i feddygon ymgynghorol a'r GIG yn gyffredinol. Rhwng 2004 a 2011 gwariwyd £35m ar weithredu'r contract newydd a oedd yn anelu at wella amgylchedd gwaith meddygon ymgynghorol, gwella prosesau recriwtio a chadw, ac annog cydweithredu rhwng rheolwyr iechyd a meddygon ymgynghorol er mwyn darparu gwasanaeth gwell i gleifion. Roedd cynllunio swyddi'n effeithiol ar gyfer meddygon ymgynghorol yn ganolog i sicrhau'r manteision hyn.

Ar nodyn cadarnhaol, mae cyfraddau recriwtio a chadw meddygon ymgynghorol wedi gwella ers cyflwyno'r contract diwygiedig, gyda nifer y meddygon ymgynghorol llawn amser yn cynyddu 37 y cant rhwng 2004 a 2011, a nifer y swyddi gwag yn lleihau 6.3 y cant yn ystod yr un cyfnod. Yn ogystal, mae hyd cyfartalog wythnos waith meddyg ymgynghorol wedi lleihau o ganlyniad i'r contract diwygiedig. Fodd bynnag, mae rhai meddygon ymgynghorol yn parhau i weithio oriau rhy hir. Canfu'r archwiliad bod un o bob chwech yn gweithio o leiaf 46.5 awr yr wythnos ac yn aml yn mynd y tu hwnt i derfyn 48 awr y Gyfarwyddeb Oriau Gwaith Ewropeaidd.

Datganiad i'r wasg

Ers ei gyflwyno yn 2003, mae symiau sylweddol o arian wedi cael eu gwario ar weithredu contract meddygon ymgynghorol diwygiedig y GIG yng Nghymru. Er gwaethaf hyn, nid yw'r manteision y bwriadwyd i'r contract eu cyflawni i'r gwasanaeth iechyd yn cael eu gwireddu'n llawn, a hynny'n bennaf oherwydd gwendidau mewn trefniadau cynllunio swyddi meddygon ymgynghorol. Dyma yw casgliadau adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Ym mis Rhagfyr 2003, cyflwynwyd contract diwygiedig i feddygon ymgynghorol y GIG yng Nghymru gyda'r bwriad o sicrhau nifer o fanteision i feddygon ymgynghorol a'r GIG yn gyffredinol. Rhwng 2004 a 2011 gwariwyd £35m ar weithredu'r contract newydd a oedd yn anelu at wella amgylchedd gwaith meddygon ymgynghorol, gwella prosesau recriwtio a chadw, ac annog cydweithredu rhwng rheolwyr iechyd a meddygon ymgynghorol er mwyn darparu gwasanaeth gwell i gleifion. Roedd cynllunio swyddi'n effeithiol ar gyfer meddygon ymgynghorol yn ganolog i sicrhau'r manteision hyn.

Ar nodyn cadarnhaol, mae cyfraddau recriwtio a chadw meddygon ymgynghorol wedi gwella ers cyflwyno'r contract diwygiedig, gyda nifer y meddygon ymgynghorol llawn amser yn cynyddu 37 y cant rhwng 2004 a 2011, a nifer y swyddi gwag yn lleihau 6.3 y cant yn ystod yr un cyfnod. Yn ogystal, mae hyd cyfartalog wythnos waith meddyg ymgynghorol wedi lleihau o ganlyniad i'r contract diwygiedig. Fodd bynnag, mae rhai meddygon ymgynghorol yn parhau i weithio oriau rhy hir. Canfu'r archwiliad bod un o bob chwech yn gweithio o leiaf 46.5 awr yr wythnos ac yn aml yn mynd y tu hwnt i derfyn 48 awr y Gyfarwyddeb Oriau Gwaith Ewropeaidd.

Siomedig yw nodi nad yw'r contract diwygiedig wedi sbarduno'r broses o foderneiddio'r gwasanaeth yn y ffordd a ragwelwyd yn wreiddiol. Roedd llai na hanner y meddygon ymgynghorol a ymatebodd i'r arolwg yn ystod yr archwiliad yn teimlo bod y contract diwygiedig a chynllunio swyddi wedi arwain at well ymarfer clinigol, ac roedd llai na'u hanner yn credu ei fod wedi gwella gofal i gleifion a dulliau gweithio meddygon ymgynghorol.

Er bod ffocws clir ar gynllunio swyddi meddygon ymgynghorol pan lansiwyd y contract i ddechrau, mae hyn wedi edwino gydag amser, i'r fath raddau fel nad yw trefniadau cynllunio swyddi presennol yn y rhan fwyaf o fyrddau iechyd ac ymddiriedolaethau'r GIG yn ddigon cadarn. Canfu'r archwiliad mai dim ond 61 y cant o feddygon ymgynghorol yng Nghymru oedd â chynllun swydd blynyddol. Lle y ceir cynlluniau swyddi, mae eu cynnwys yn amrywio'n eang, prin yw'r rhai sy'n cynnwys canlyniadau mesuradwy ac mae angen gwneud mwy i hyrwyddo cysondeb rhwng ac o fewn cyrff y GIG yng Nghymru.

At hynny, dim ond 20 y cant o feddygon ymgynghorol a ddywedodd bod eu cynllun swydd yn nodi'r adnoddau a'r cymorth sydd ei angen arnynt i gyflawni eu swyddi. Canfu'r archwiliad nad oedd rheolwyr yn rhan o adolygiadau swyddi yn aml, sy'n mynd yn groes i un o brif nodau'r contract, sef cydweithredu rhwng meddygon ymgynghorol a rheolwyr y GIG i wella gwasanaethau i gleifion, ac mae hyn yn destun pryder.

Yn nodweddiadol, mae'r broses cynllunio swyddi yn cael ei chyfaddawdu gan ddiffyg gwybodaeth ystyrlon i hyrwyddo trafodaeth ar weithgareddau arfaethedig a chanlyniadau a ddymunir. Yn 2005 lansiodd Llywodraeth Cymru fenter ar gost o £1.9 miliwn i ddatblygu cyfres o Ddangosyddion Canlyniadau Meddygon Ymgynghorol i gefnogi gwaith cynllunio swyddi ac arfarniadau meddygon ymgynghorol. Fodd bynnag erbyn 2009 rhoddwyd y gorau i'r prosiect oherwydd pryderon ynghylch ansawdd y data y seiliwyd y dangosyddion arnynt. Heb wybodaeth ystyrlon, bydd y broses cynllunio swyddi yn anochel yn canolbwyntio ar amserlennu gwaith meddygon ymgynghorol yn hytrach na sut y gall meddygon ymgynghorol wella'r gwasanaethau a gynigir ganddynt.

Meddai'r Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas, heddiw:

Mae'r contract diwygiedig i Feddygon Ymgynghorol wedi cynyddu nifer y meddygon ymgynghorol ac erbyn hyn mae wythnos waith gyfartalog y rhan fwyaf ohonynt yn fyrrach nag yr oedd. Fodd bynnag, rwy'n pryderu bod llai na hanner y meddygon ymgynghorol a holwyd yn yr archwiliad yn teimlo bod y contract wedi helpu i foderneiddio'r gwasanaethau y maent yn eu cynnig i gleifion, yn arbennig gan mai hwn oedd un o'i brif nodau.

Mae fy adroddiad yn pwysleisio bod proses cynllunio swyddi effeithiol i feddygon ymgynghorol yn hanfodol os yw'r contract am sicrhau'r manteision a fwriadwyd. Gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru a chyrff y GIG yn mabwysiadu'r argymhellion clir sydd yn yr adroddiad.

Mae'r adroddiad yn gwneud nifer o argymhellion gan gynnwys y canlynol:

  • Mae angen i gyrff y GIG gytuno ar amcanion a chanlyniadau clir yng nghynlluniau swyddi pob meddyg ymgynghorol.
  • Mae'n bwysig sicrhau bod clinigwyr a rheolwyr sy'n rhan o bennu'r amcanion a'r canlyniadau hyn yn cael hyfforddiant a chefnogaeth priodol i wneud y gwaith hwn.
  • Gall cyrff y GIG helpu drwy ddatblygu 'fframwaith' gwybodaeth ar gyfer pob arbenigedd meddyg ymgynghorol.
  • Dylid adolygu cynlluniau swyddi meddygon ymgynghorol bob blwyddyn, gan sicrhau eu bod yn adlewyrchu blaenoriaethau clinigol a datblygiad proffesiynol y meddygon ymgynghorol, a dylent gynnwys mewnbwn gan reolwyr cyffredinol.
  • Mae angen i Lywodraeth Cymru hyrwyddo cysondeb yng nghynlluniau swyddi meddygon ymgynghorol ym mhob un o gyrff y GIG drwy ddiweddaru'r canllawiau Cymru gyfan a gyhoeddwyd yn 2003.
  • Mae angen i Lywodraeth Cymru a chyrff y GIG ddatgan yn glir pa weithgaredd proffesiynol ategol y bydd meddygon ymgynghorol yn ei wneud, a sicrhau ei fod yn canolbwyntio ar ganlyniadau cadarnhaol i gleifion a meddygon ymgynghorol yn hytrach nag ar faint y gweithgaredd.
  • Dylai Llywodraeth Cymru werthuso pam y bu i'r prosiect Dangosyddion Canlyniadau Meddygon Ymgynghorol fethu a sut y gallai'r gwersi a ddysgwyd yn sgil hynny helpu i bennu meincnodau newydd ar gyfer cynlluniau swyddi meddygon ymgynghorol.
  • Mae angen gwneud rhagor i nodi dulliau teg ac ystyrlon o fesur cynhyrchiant meddygon ymgynghorol er mwyn gallu cynnal asesiad cliriach o werth am arian a ddaw yn sgil moderneiddio cyflogau.

DIWEDD

Nodiadau i Olygyddion

  • Mae'r adroddiad hwn yn olrhain cynnydd y contract diwygiedig i feddygon ymgynghorol y GIG yng Nghymru ers ei gyflwyno yn 2003, ac nid yw wedi'i gysylltu ag adroddiad y Swyddfa Archwilio Genedlaethol Managing Hospital Consultants sy'n cwmpasu'r GIG yn Lloegr a gyhoeddwyd ar 6 Chwefror 2013.
  • Mae'r contract cyntaf i feddygon ymgynghorol y GIG yn dyddio o 1948, pan sefydlwyd y GIG, ac yn ei hanfod mae wedi aros yn ddigyfnewid tan i'r contract diwygiedig gael ei gyflwyno yng Nghymru yn 2003.
  • Mae'r contract yn ofyniad cyfreithiol i bob ymgynghorydd yng Nghymru.
  • Anfonodd y tîm archwilio holiadur at bob meddyg ymgynghorol mewn byrddau ac ymddiriedolaethau iechyd yng Nghymru a oedd yn rhan o'r contract ym mis Medi 2010. Cafwyd 580 o ymatebion - cyfradd ymateb gyfartalog o 25 y cant.
  • Mae cynlluniau swyddi meddygon ymgynghorol yn cofnodi eu gwaith mewn pedwar prif gategori: Gofal Clinigol Uniongyrchol, Gweithgaredd Proffesiynol Ategol, sesiynau rheoli a gweithgareddau eraill.
  • Nod Swyddfa Archwilio Cymru yw hyrwyddo gwelliannau er mwyn i bobl Cymru elwa ar wasanaethau cyhoeddus atebol sydd wedi'u rheoli'n dda ac sy'n cynnig y gwerth gorau posibl am arian. Mae hefyd yn ymrwymedig i ledaenu arferion da ar draws y sector cyhoeddus yng Nghymru.