Colegau addysg bellach yn ymdopi â thoriadau Llywodraeth Cymru

27 Chwef 2017 - 2:25yp

“Ond mae cyflwr ariannol colegau yn amrywio ac nid yw effaith y toriadau mewn cyllid ar ansawdd y ddarpariaeth a deilliannau dysgwyr yn glir eto, meddai’r Archwilydd Cyffredinol.”

Er gwaethaf toriadau mewn grantiau, mae trefniadau dyrannu cyllid a goruchwylio Llywodraeth Cymru ar gyfer colegau addysg bellach yn gadarn ar y cyfan, er y byddent yn elwa o ddull mwy integredig a hirdymor. Mae hyn i’w weld mewn adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Mae adroddiad heddiw ‘Goruchwyliaeth Llywodraeth Cymru o gyllid a darpariaeth colegau addysg bellach’ yn amlygu toriadau o £22 miliwn mewn cyllid grant ar gyfer y sector rhwng 2011/12 a 2016/17, gostyngiad o 13% mewn termau real. Fodd bynnag, mae cyllid craidd ar gyfer darpariaeth amser llawn wedi codi 3% mewn termau real, tra bod cyllid ar gyfer cyrsiau rhan-amser wedi gostwng 71%, gan adlewyrchu penderfyniad Llywodraeth Cymru i flaenoriaethu ei dyletswydd statudol i wneud darpariaeth resymol ddigonol ar gyfer pobl ifanc 16-19 oed.

Mewn ymateb i’r pwysau hwn ar gyllid, mae’r adroddiad yn cyfeirio at fwriad Llywodraeth Cymru y dylai cyflogwyr gael mwy o ddylanwad dros y ddarpariaeth sgiliau ac ysgwyddo cyfran fwy o’r costau. Fodd bynnag, mae gan Ardoll Brentisiaethau newydd Llywodraeth y DU oblygiadau pwysig ar gyfer y polisi ‘cyd-fuddsoddi’.

Er bod rheolaeth ariannol mewn colegau yn gyffredinol gadarn a cholegau yn ariannol-sefydlog yn y tymor byr, mae eu cyflwr ariannol yn amrywio ac nid yw’r trefniadau ar gyfer gwneud cynlluniau ariannol tymor canolig wedi’u datblygu’n dda. Yn ogystal, mae ailbrisio cynllun pensiwn colegau yn 2015/16 wedi cael effaith sylweddol ar eu sefyllfa ariannol gyffredinol, ac mae colegau yn awr yn wynebu cynnydd sylweddol posibl yn eu cyfraniadau pensiwn i’r dyfodol.

Mae colegau wedi ymateb i setliadau ariannu llai drwy dorri costau, gan gynnwys drwy wneud gostyngiadau mawr yn y gweithlu. Ymddengys bod cyfuno colegau’n ddiweddar hefyd wedi gwella gwytnwch ariannol ar draws y sector. Fodd bynnag, mae rhai colegau mewn sefyllfa well nag eraill i ddatblygu ffynonellau incwm eraill ac mae colegau’n credu na fyddant yn gallu parhau i ddiogelu pobl ifanc 16 i 19 oed os gwneir toriadau pellach. Mae colegau hefyd yn ystyried bod buddsoddiadau cyfalaf yn un o’r risgiau busnes allweddol.

Mae’r adroddiad yn canfod, er bod trefniadau Llywodraeth Cymru ar gyfer dyrannu cyllid a goruchwylio cyllid a pherfformiad y sector yn gadarn yn gyffredinol, y byddent yn elwa o ddull gweithredu mwy integredig a hirdymor. Mae’n amlygu rhai heriau allweddol sy’n wynebu’r sector addysg bellach o ganlyniad i newidiadau yn y galw am ei wasanaethau, cyfyngiadau ariannol parhaus a’r polisi addysg ôl-16 ehangach. Mewn ymateb, mae’r adroddiad yn gwneud nifer o argymhellion, gan gynnwys:

  • bod Llywodraeth Cymru yn mynnu bod colegau yn paratoi cynlluniau ariannol tymor canolig, gan gynnwys rhagolygon ariannol tymor hwy;
  • bod Llywodraeth Cymru yn datblygu mecanwaith sy’n cyplysu cyllid yn agosach â’r galw tebygol am addysg bellach ym mhob maes; a
  • bod Llywodraeth Cymru yn gwerthuso effaith y gostyngiadau mewn cyllid ar ddysgwyr er mwyn llywio penderfyniadau i’r dyfodol o safbwynt polisïau a chyllid, fel ei gilydd.

Meddai’r Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan-Thomas, heddiw:

“Er bod colegau addysg bellach wedi llwyddo i ymdopi â’r toriadau yn eu cyllid dros y blynyddoedd diwethaf, mae’n amlwg bod eu cyllid dan straen gynyddol ac y gallent ei chael yn anodd cynnal swm A sylwedd y ddarpariaeth ar y lefelau presennol. Mae ar y sector angen cyfarwyddyd clir ynglŷn â’i le yn y cyd-destun polisi ehangach ar gyfer addysg ôl-16. Hefyd, mae angen i’r trefniadau cyllido adlewyrchu’n well y newidiadau lleol mewn angen”